TMK 527. Madde
(1) Mirasbırakan, miras sözleşmesiyle mirasını veya belirli malını sözleşme yaptığı kimseye ya da üçüncü bir kişiye bırakma yükümlülüğü altına girebilir.
(2) Mirasbırakan, malvarlığında eskisi gibi serbestçe tasarruf edebilir; ancak, miras sözleşmesindeki yükümlülüğü ile bağdaşmayan ölüme bağlı tasarruflarına veya bağışlamalarına itiraz edilebilir.
TMK 527. Madde Gerekçesi
Yürürlükteki Kanunun 474 üncümaddesini karşılamaktadır. Madde, 1984 tarihli Öntasarının 451 inci maddesinde kabul edildiği gibi, İsviçre MedenîKanununun 494 üncümaddesindeki aslına uygun olarak ve arılaştırılmak suretiyle yeniden kaleme alınmıştır. Maddenin konu başlığındaki “Miras mukaveleleri” yerine “Miras sözleşmeleri” başlığıkullanılmıştır. Yürürlükteki maddenin kenar başlığındaki “Mirasçınasbıve muayyen bir şeyi vasiyet” ifadesi İsviçre MedenîKanununun 494 üncümaddesinde de kullanılmıştır. Bunun yerine öğretide ve birçok mahkeme kararlarında kabul edildiği gibi, bu maddenin bir sonraki maddenin aksine olumlu bir miras sözleşmesiyle ilgili olmasıve anlamıdaha iyi ifade etmesi nedeniyle maddenin kenar başlığında “Olumlu miras sözleşmesi” deyimi kullanılmıştır. Maddenin birinci fıkrasında, mirasçıatama veya belirli mal vasiyeti şeklindeki ölüme bağlıtasarrufların olumlu miras sözleşmesinin konusunu oluşturduğu düzenlenmiştir. Mirasçıatananın veya lehine mal vasiyet edilenin mutlaka sözleşmenin karşıtarafıolmasışart değildir; üçüncükişi lehine de miras sözleşmesi yapılabilir. Madde İsviçre MedenîKanununun 494 üncümaddesinin ikinci fıkrasındaki “mirasbırakan malvarlığında eskisi gibi serbestçe tasarruf edebilir” hükmüayrıbir fıkra yerine üçüncüfıkra ile birleştirilmek suretiyle tek fıkra hâline getirilmişve böylece madde üçdeğil iki fıkradan oluşmuştur. Miras sözleşmesi yapan mirasbırakanın ölüme bağlıtasarruftan tek taraflıdönememesi, onun sözleşme konusu malvarlığıüzerinde tasarruf etmesine engel olmaz. Bağışlamalar ve ölüme bağlıtasarruflar bunun dışında kalmaktadır. Mirasbırakanın sağlığında ivazlıtemlik yapabilmesi mümkündür. Vasiyet alacaklısı, bu tasarruflara itirazda bulunamaz, sadece bu takdirde yapılan vasiyetin yerine getirilmesi imkânsız olacağından vasiyet hükümsüz olur. 101 Buna karşılık, mirasbırakanın miras sözleşmesinin konusunu oluşturan ölüme bağlıtasarrufla bağdaşmayacak şekilde sonradan yapılan bağışlama veya ölüme bağlıtasarruflara itiraz edilebilir. Bu takdirde tenkis hükümleri kıyas yoluyla uygulanır.
Açıklama
TMK Madde 527, olumlu (müspet) miras sözleşmesini düzenler. Bu sözleşmeyle mirasbırakan, mirasını veya belirli bir malını, sözleşme yaptığı kişiye ya da üçüncü bir kişiye bırakma yükümlülüğü altına girer. Olumlu miras sözleşmesi, mirasçı atama veya belirli mal vasiyeti biçiminde ölüme bağlı bir tasarruf içerir; ancak vasiyetnameden farkı, iki taraflı ve bağlayıcı olmasıdır. Maddenin ikinci fıkrası, mirasbırakanın malvarlığında eskisi gibi serbestçe tasarruf edebileceğini, fakat sözleşmedeki yükümlülükle bağdaşmayan ölüme bağlı tasarruflarına veya bağışlamalarına itiraz edilebileceğini belirtir. Gerekçeye göre madde, İsviçre Medeni Kanunu’nun 494. maddesine uygun olarak yeniden kaleme alınmış ve önceki 474. maddeyi karşılamaktadır. Mirasçı atanan veya lehine mal bırakılan kişinin mutlaka sözleşmenin tarafı olması şart değildir; üçüncü kişi lehine de miras sözleşmesi kurulabilir.
Uygulama mekanizması bakımından miras sözleşmesi, mirasbırakanı tek taraflı dönüş yapamayacağı bağlayıcı bir hukuki ilişkiye sokar. Sözleşme TMK Madde 545 uyarınca resmi vasiyetname şeklinde düzenlenmek zorundadır; mirasbırakan ile karşı taraf, iradelerini aynı zamanda memura bildirir ve iki tanık önünde imzalarlar. Bağlayıcılık, mirasbırakanın sözleşme konusu malvarlığı üzerinde sağlararası tasarruflarda bulunmasına engel olmaz; gerekçede vurgulandığı üzere mirasbırakan sağlığında ivazlı temlik (satış gibi) yapabilir ve vasiyet alacaklısı bu tasarruflara itiraz edemez, yalnızca vasiyet konusu malın elden çıkması nedeniyle vasiyet imkânsızlaşır. Buna karşılık mirasbırakanın, sözleşmedeki yükümlülükle bağdaşmayan sonradan yapılmış bağışlamalarına veya ölüme bağlı tasarruflarına itiraz edilebilir. Bu itiraz, sözleşme alacaklısının beklenen hakkını korumaya yöneliktir ve tasarrufun yükümlülükle çeliştiği ölçüde sonuç doğurur.
İtirazın sonucu, gerekçede açıkça belirtildiği üzere tenkis hükümlerinin (TMK m. 560 vd.) kıyas yoluyla uygulanmasıdır; böylece yükümlülükle bağdaşmayan kazandırma, sözleşme alacaklısının hakkını zedelediği oranda indirilir veya iptal edilir. Yargıtay’ın ilgili Hukuk Dairesi, miras sözleşmesiyle bağlı mirasbırakanın muvazaalı ya da bağışlama niteliğindeki devirlerine karşı sözleşme alacaklısına itiraz ve tenkis benzeri koruma tanımakta, sağlararası ivazlı işlemleri ise kural olarak geçerli saymaktadır. Somut örnek: Mirasbırakan, kendisine ölünceye kadar bakacak olan yeğeniyle miras sözleşmesi yaparak çiftliğini ona bırakmayı taahhüt etmiştir. Daha sonra mirasbırakan, bu taahhütle çelişecek şekilde aynı çiftliği bir başkasına bağışlarsa, sözleşme alacaklısı yeğen bu bağışlamaya itiraz edebilir ve tenkis hükümlerinin kıyasen uygulanmasını isteyerek hakkını koruyabilir. Mirasbırakan çiftliği gerçek bir bedelle satsaydı, yeğen yalnızca vasiyetin imkânsızlaşması sonucuyla yetinmek zorunda kalırdı.