TMK 530. Madde
(1) Mirasın açılması anında tereke, borçları karşılayamıyorsa ve borçlar mirasçılar tarafından da ödenmiyorsa, feragat eden ve mirasçıları, alacaklılara karşı feragat için ölümünden önceki beş yıl içinde mirasbırakandan almış oldukları karşılıktan, mirasın açılması anındaki zenginleşmeleri tutarında sorumludurlar.
TMK 530. Madde Gerekçesi
Yürürlükteki Kanunun 477 nci maddesini karşılamaktadır. Madde, 1984 tarihli Öntasarının 454 üncümaddesinde olduğu gibi, İsviçre MedenîKanununun 497 nci maddesi esas alınmak suretiyle ve arılaştırılarak yeniden kaleme alınmıştır. Hüküm değişikliği yoktur.
Açıklama
TMK Madde 530, mirastan feragat sözleşmesinin tereke alacaklıları bakımından doğurduğu özel sorumluluğu düzenler. Mirastan feragat eden kişi, kural olarak mirasçılık sıfatını kaybettiğinden tereke borçlarından sorumlu tutulmaz; ancak bu kural alacaklıları zarara uğratacak biçimde kötüye kullanılamaz. Madde, mirasın açılması anında terekenin borçları karşılamaya yetmemesi ve borçların mirasçılarca da ödenmemesi hâlinde, feragat eden ile mirasçılarını, ölümden önceki beş yıl içinde mirasbırakandan aldıkları karşılıkla sınırlı olarak alacaklılara karşı sorumlu kılar. Hüküm, feragatin karşılık sağlanarak yapıldığı hâlleri düzenleyen TMK Madde 528 ile sıkı bağlantı içindedir; gerekçeye göre İsviçre Medeni Kanunu’nun 497. maddesi esas alınmış ve önceki Kanunun 477. maddesi karşılanmıştır. Düzenlemenin amacı, alacaklıların korunması ile feragat kurumunun bağdaştırılmasıdır.
Sorumluluğun işlemesi belirli koşulların birlikte gerçekleşmesine bağlıdır. Öncelikle terekenin mirasın açılması anında borca batık olması, yani pasifin aktifi aşması gerekir. İkinci olarak, mirasçıların bu borçları kendi malvarlıklarından ödememiş olması aranır. Üçüncü ve sınırlayıcı koşul, feragat edenin ölümden önceki beş yıllık dönemde mirasbırakandan bir karşılık (ivaz) almış olmasıdır; bu beş yıllık süre hak düşürücü nitelikte bir zaman çerçevesi çizer. Sorumluluğun kapsamı, alınan karşılığın tamamı değil, yalnızca feragat edenin mirasın açıldığı andaki zenginleşmesi tutarıyla sınırlıdır. Böylece feragat eden, aldığı parayı dürüstçe tüketmişse veya değer kaybı yaşanmışsa, yalnızca elinde kalan zenginleşme oranında sorumlu olur. Bu sorumluluk feragat edenin mirasçılarına da geçtiğinden, alacaklılar yalnızca feragat edene değil, onun külli haleflerine de başvurabilir.
Sorumluluğun yaptırımı, alacaklıların feragat eden veya mirasçılarına karşı doğrudan dava açabilmesi ve zenginleşme tutarınca tahsil isteyebilmesidir. İspat yükü, terekenin borca batıklığını ve beş yıl içinde karşılık alındığını iddia eden alacaklıya düşer; feragat eden ise zenginleşmenin tükendiğini savunabilir. Yargıtay’ın ilgili Hukuk Dairesi, mirastan feragatin alacaklıları zarara uğratma sonucu doğurduğu hâllerde feragat edenin elde ettiği menfaatle sınırlı sorumluluğunu kabul etmekte, sebepsiz zenginleşme ilkelerine paralel bir değerlendirme yapmaktadır. Somut örnek: Mirasbırakan, ölümünden üç yıl önce oğluna 1 milyon TL ödeyerek mirastan feragat sözleşmesi yapmış; ölümünde tereke 600 bin TL borçla batık çıkmış ve diğer mirasçılar bu borcu ödememiştir. Feragat eden oğul, aldığı paranın elinde kalan zenginleşme tutarı kadar, örneğin 600 bin TL’lik borca karşılık elinde bulunan menfaat oranında alacaklılara karşı sorumlu tutulacaktır.