TMK 542. Madde
(1) Mirasbırakan, vasiyetname için kanunda öngörülen şekillerden birine uymak suretiyle yeni bir vasiyetname yaparak önceki vasiyetnameden her zaman dönebilir.
(2) Vasiyetnamenin tamamından veya bir kısmından dönülebilir.
TMK 542. Madde Gerekçesi
Yürürlükteki Kanunun 489 uncu maddesini karşılamaktadır. Maddenin konu başlığı “Vasiyetten dönme” olarak değiştirilmiştir. Çünkübu ve bundan sonraki maddelerde vasiyetçinin yapmışolduğu vasiyetten hangi yollarla dönebileceğini düzenlemektedir. Maddenin kenar başlığı “Yeni vasiyetname ile” şeklinde düzenlenmiştir. Madde kaynak Kanuna uygun olarak iki fıkra hâline getirilmiştir. Hüküm değişikliği yoktur.
Açıklama
TMK Madde 542, mirasbırakanın daha önce geçerli biçimde düzenlediği vasiyetnameden yeni bir vasiyetname yaparak dönmesini düzenler. Hükmün dayandığı temel düşünce, ölüme bağlı tasarrufların mirasbırakanın son arzusunu yansıtması ve bu iradenin her an değişebilir nitelikte olmasıdır. Maddenin gerekçesi, hükmün eski Medeni Kanunun 489. maddesini karşıladığını ve kenar başlığının vasiyetten dönme yollarından ilki olarak ‘Yeni vasiyetname ile’ biçiminde kaleme alındığını vurgular. Düzenleme, vasiyetnamenin şekil şartlarını belirleyen TMK m.531 ve devamı hükümleriyle birlikte değerlendirilir; çünkü dönme işlevi gören yeni vasiyetnamenin de resmi, el yazılı ya da sözlü vasiyet için öngörülen şekillerden birine uygun olması gerekir. Vasiyetnameden dönmenin diğer yolları ise TMK m.543 (yok etme) ve m.544 (sonraki tasarruflar) ile düzenlenmiştir.
Maddenin işleyişinde mirasbırakan, önceki vasiyetnamesinin tamamından ya da yalnızca bir kısmından dönebilir. Birinci fıkra, dönmenin geçerliliğini şekil şartına bağlar: mirasbırakan kanunda öngörülen vasiyet şekillerinden herhangi birine uyarak yeni bir vasiyetname yapmalıdır. Bu, önceki vasiyetnamenin resmi olması hâlinde yeni vasiyetnamenin el yazılı yapılabileceği anlamına gelir; şekiller arasında hiyerarşi yoktur ve sonraki tarihli geçerli vasiyetname öncekini bertaraf eder. İkinci fıkra ise kısmi dönmeye olanak tanıyarak, mirasbırakanın yalnızca belirli kazandırmaları geri alıp diğerlerini yürürlükte bırakmasına imkân verir. Bu durumda önceki ve sonraki vasiyetnameler birlikte yorumlanır; çelişen hükümlerde sonraki tasarruf esas alınır, çelişki bulunmayan kısımlar varlığını sürdürür. Mirasbırakanın bu iradesinin her zaman serbestçe kullanılabilmesi, vasiyetname özgürlüğünün doğal sonucudur.
Şekil şartına uyulmadan yapılan dönme beyanı hukuki sonuç doğurmaz ve önceki vasiyetname geçerliliğini korur; bu durumda dönmenin geçersizliği TMK m.557 vd. uyarınca iptal davasına konu olabilir. Vasiyetnameler arasındaki çelişkinin tespitinde mirasbırakanın gerçek iradesinin araştırılması esastır. Yargıtay’ın ilgili hukuk dairesi, sonraki tarihli vasiyetnamenin öncekiyle açıkça çelişmediği hâllerde her iki tasarrufun da birlikte uygulanması gerektiğini, dönme iradesinin duraksamaya yer vermeyecek biçimde anlaşılması gerektiğini istikrarlı biçimde kabul etmektedir. Somut bir örnekle: mirasbırakan 2018 yılında düzenlediği resmi vasiyetnameyle taşınmazını yeğenine bıraktıktan sonra, 2022 yılında el yazılı yeni bir vasiyetnameyle aynı taşınmazı kardeşine özgülerse, sonraki tasarruf önceki kazandırmadan dönüldüğü anlamına gelir ve taşınmaz kardeşe geçer. Buna karşılık yeni vasiyetname yalnızca bir banka hesabını konu alıyorsa, taşınmaza ilişkin önceki kazandırma yürürlükte kalır.