TMK 543. Madde

(1) Mirasbırakan, yok etmek suretiyle de vasiyetnameden dönebilir.

(2) Kaza sonucunda veya üçüncü kişinin kusuruyla yok olan ve içeriğinin aynen ve tamamen belirlenmesine olanak bulunmayan vasiyetname hükümsüz kalır. Tazminat isteme hakkı saklıdır.

Açıklama

TMK Madde 543, mirasbırakanın vasiyetnameyi yok etmek suretiyle ondan dönebilmesini ve yok olan vasiyetnamenin akıbetini düzenler. Birinci fıkraya göre mirasbırakan, yok etmek suretiyle de vasiyetnameden dönebilir. İkinci fıkra ise kaza sonucunda veya üçüncü kişinin kusuruyla yok olan ve içeriğinin aynen ve tamamen belirlenmesine olanak bulunmayan vasiyetnamenin hükümsüz kalacağını, ancak tazminat isteme hakkının saklı olduğunu öngörür. Maddenin gerekçesi, hükmün eski 743 sayılı Kanunun 490. maddesini karşıladığını, kenar başlığının ‘yok etme ile’ şeklinde değiştirildiğini ve kaynak İsviçre Medenî Kanununun 510. maddesine uygun olarak iki fıkra hâlinde düzenlendiğini belirtir. Hüküm, vasiyetnameden yeni vasiyetname yoluyla dönmeyi düzenleyen TMK m.542 ve sonraki tasarruflarla dönmeyi düzenleyen TMK m.544 ile birlikte, vasiyetnameden dönme yollarını bütünleyen üçlü sistemin bir parçasını oluşturur.

Maddenin işleyişi, dönme iradesinin yok etme fiiliyle ortaya konmasına dayanır. Mirasbırakan, vasiyetnamesini yırtmak, yakmak, üzerini çizmek ya da imzasını silmek gibi yollarla yok ettiğinde, vasiyetnameden döndüğü kabul edilir; burada belirleyici olan, mirasbırakanın yok etme fiilini dönme amacıyla ve bilerek gerçekleştirmiş olmasıdır. Yok etme, vasiyetnameden dönmenin en basit ve doğrudan yoludur; çünkü ayrı bir şekil şartına bağlı değildir. Ancak vasiyetname mirasbırakanın iradesi dışında, örneğin bir yangın, su baskını gibi kaza sonucu ya da üçüncü bir kişinin kusuruyla yok olursa, durum farklıdır. Bu hâlde mirasbırakanın bir dönme iradesi bulunmadığından, vasiyetname kural olarak geçerliliğini korumalıdır; fakat içeriği aynen ve tamamen belirlenemiyorsa, ispat güçlüğü nedeniyle vasiyetname hükümsüz kalır. İçeriğin başka delillerle, örneğin onaylı bir suret veya tanık beyanlarıyla tam olarak ortaya konabildiği hâllerde ise vasiyetname geçerliliğini sürdürebilir. Kusuruyla yok olmaya sebep olan üçüncü kişiye karşı tazminat hakkı saklı tutulmuştur.

Maddenin sonucu, iradi yok etmede vasiyetnameden dönülmüş sayılması, irade dışı yok olmada ise içerik belirlenemiyorsa hükümsüzlük ve tazminat hakkının doğmasıdır. Yargıtay’ın ilgili hukuk dairesi, mirasbırakanın yok etme fiilinin dönme iradesiyle yapıldığının belirlenmesi gerektiğini, irade dışı yok olan vasiyetnamede ise içeriğin aynen ve tamamen ispatlanamaması hâlinde vasiyetnamenin hükümsüz sayılacağını kabul etmektedir. Somut bir örnek vermek gerekirse: mirasbırakan, el yazılı vasiyetnamesini bizzat yırtıp atmışsa, bu davranışıyla vasiyetnameden döndüğü kabul edilir ve vasiyetname hüküm ifade etmez. Buna karşılık, mirasbırakanın evinde çıkan bir yangında el yazılı vasiyetnamesi yanmış ve içeriği tam olarak belirlenemiyorsa, vasiyetname hükümsüz kalır; ancak yangına kusuruyla sebep olan üçüncü bir kişi varsa, vasiyetnameden yararlanacak olan kişiler bu kişiden uğradıkları zararın tazminini isteyebilir.