TMK 547. Madde
(1) Miras sözleşmesi gereğince sağlararası edimleri isteme hakkı bulunan taraf, bu edimlerin sözleşmeye uygun olarak yerine getirilmemesi veya güvenceye bağlanmaması hâlinde borçlar hukuku kuralları uyarınca sözleşmeden dönebilir.
TMK 547. Madde Gerekçesi
Yürürlükteki Kanunun 494 üncümaddesini karşılamaktadır. Yürürlükteki metinde bir tarafın borcunu ifa etmemesi hâlinde diğer tarafın borçlar hukuku kurallarıuyarınca mukaveleyi feshetmesinden söz edilmiştir. Borçlar Kanununun 106 ve 108 inci maddelerine yollama yapılan bu hükümde kullanılmışolan “fesih” deyimi, bugün öğretide “sözleşmeden dönme” olarak ifade edilmektedir ve bu ifade yerleşmiştir. Bu sebeple maddenin gerek başlığında gerek metninde bu deyim kullanılmıştır.
Açıklama
TMK Madde 547, miras sözleşmesi gereğince sağlararası edimleri isteme hakkı bulunan tarafın, bu edimler yerine getirilmediğinde sözleşmeden dönebilmesini düzenler. Hükme göre, sağlararası edimleri isteme hakkı bulunan taraf, bu edimlerin sözleşmeye uygun olarak yerine getirilmemesi veya güvenceye bağlanmaması hâlinde borçlar hukuku kuralları uyarınca sözleşmeden dönebilir. Maddenin gerekçesi, hükmün eski 743 sayılı Kanunun 494. maddesini karşıladığını, eski metinde kullanılan ‘fesih’ deyiminin öğretide yerleşen ‘sözleşmeden dönme’ kavramıyla değiştirildiğini açıklar. Hüküm, miras sözleşmesinin ortadan kaldırılma yollarını düzenleyen TMK m.546 ile birlikte değerlendirilmelidir; m.546 tarafların anlaşmasıyla veya tek taraflı ortadan kaldırmayı düzenlerken, m.547 borçların ifa edilmemesi hâlinde tanınan dönme hakkını kurar. Maddedeki yollama, Türk Borçlar Kanununun temerrüt ve dönme hükümlerine, özellikle TBK m.123 ila m.126 hükümlerine yapılmaktadır.
Maddenin uygulanma mekanizması, miras sözleşmelerinin ivazlı, yani karşılıklı sağlararası edimler içeren türüne özgüdür. Bir taraf, diğerinin sağlığında belirli edimleri yerine getirmesini taahhüt etmiş olabilir; örneğin mirasçı atanan kişi, mirasbırakana ölünceye kadar bakma, ona maddî destek sağlama veya belirli bir bedel ödeme yükümlülüğü altına girmiş olabilir. Bu edimler sözleşmeye uygun şekilde ifa edilmez ya da ifası güvenceye bağlanmazsa, edimi isteme hakkı bulunan taraf, borçlar hukuku kurallarına başvurarak sözleşmeden dönme yoluna gidebilir. Dönme hakkının kullanılması, kural olarak borçluya uygun bir süre verilerek temerrüde düşürülmesini ve bu süre içinde de ifanın gerçekleşmemesini gerektirir. Güvenceye bağlanmama, ayrı bir dönme sebebi olarak öngörülmüştür; böylece alacaklı taraf, edimin geleceğe yönelik teminat altına alınmamasından doğan riski üstlenmek zorunda kalmaz. Dönme beyanı, ulaşması gereken tek taraflı bir irade açıklamasıdır.
Sözleşmeden dönmenin sonucu, tarafların aldıkları edimleri geri verme yükümlülüğü altına girmesi ve miras sözleşmesinin sağlararası ilişki bakımından tasfiye edilmesidir. Yargıtay’ın ilgili hukuk dairesi, ivazlı miras sözleşmelerinde sağlararası edimini yerine getirmeyen taraf karşısında diğer tarafın borçlar hukuku hükümlerine göre dönme hakkını kullanabileceğini ve bu hâlde verilenlerin iadesi gerektiğini kabul etmektedir. Somut bir örnek vermek gerekirse: mirasbırakan, kendisine ölünceye kadar bakılması ve aylık belirli bir gelir sağlanması karşılığında bir kişiyi miras sözleşmesiyle mirasçı atamışsa, bu kişi taahhüt ettiği bakımı ve ödemeleri sürekli ihmal ederse, mirasbırakan ona uygun bir süre vererek edimlerini yerine getirmesini isteyebilir. Bu süre içinde de yükümlülükler ifa edilmez veya teminata bağlanmazsa, mirasbırakan miras sözleşmesinden dönerek atamayı sona erdirebilir ve verdiği karşılıkların iadesini talep edebilir.