TMK 552. Madde
(1) Mirasbırakan, tasarrufunda aksini öngörmüş veya sınırlı bir görev vermiş olmadıkça vasiyeti yerine getirme görevlisi, mirasbırakanın son arzularının yerine getirilmesi için gerekli bütün işlemleri yapmakla görevli ve yetkilidir.
(2) Vasiyeti yerine getirme görevlisi, özellikle;
1. Göreve başladıktan sonra gecikmeksizin terekedeki malların, hakların ve borçların listesini düzenler. Liste düzenlenirken olanak varsa mirasçılar hazır bulundurulur.
2. Terekeyi yönetir ve yönetimin gerektirdiği ölçüde tereke mallarının zilyetliğinin kendisine devrini ister.
3. Tereke alacaklarını tahsil eder, borçlarını öder.
4. Vasiyetleri yerine getirir.
5. Terekenin paylaşılması için plân hazırlar.
6. Tereke ile ilgili dava ve takiplerde miras ortaklığını temsil eder. Mirasçılar tarafından açılmış davalardan görevi ile ilgili olanlara müdahil olarak katılabilir.
7. Açtığı veya aleyhine açılan davalar ile yapılan takipleri mirasçılara bildirir.
TMK 552. Madde Gerekçesi
Maddede vasiyeti yerine getirme görevlisinin görev ve yetkileri düzenlenmiştir. Yürürlükteki Kanunun 498 inci maddesinde bu hususta mirasıresmen idareye memur kimsenin hak ve vazifelerine yollama yapılmışise de, mirasın resmen idaresi kısmında bu konuda yeterli bir açıklık yoktur. Birinci fıkrada önce kural ifade edilmişve mirasbırakan tasarrufunda aksini öngörmüşveya sınırlıbir görev vermişolmadıkça, vasiyeti yerine getirme görevlisinin mirasbırakanın son arzularının yerine getirilmesi için gerekli bütün işlemleri yapmakla görevli ve yetkili olacağıbelirtilmiştir. İkinci fıkrada, yürürlükteki Kanunun 498 inci maddesinin ikinci fıkrasıile Alman ve İtalyan MedenîKanunlarının hükümleri göz önünde tutularak vasiyeti yerine getirme görevlisinin özellikle yapmasıgereken işler sayılmıştır.
Açıklama
TMK Madde 552, vasiyeti yerine getirme görevlisinin görev ve yetkilerini ayrıntılı biçimde belirleyerek bu kurumun kapsamını ortaya koyar. Birinci fıkra genel kuralı koyar: mirasbırakan tasarrufunda aksini öngörmüş veya sınırlı bir görev vermiş olmadıkça, görevli son arzuların yerine getirilmesi için gerekli bütün işlemleri yapmaya görevli ve yetkilidir. Maddenin gerekçesi, eski 743 sayılı Kanunun 498. maddesinin mirasın resmen idaresine yaptığı yollamanın yetersiz kaldığını, bu nedenle Alman ve İtalyan Medenî Kanunlarından da yararlanılarak yetkilerin açıkça sayıldığını belirtir. Hüküm, TMK m.550’deki atanma ve m.555’teki denetim hükümleriyle birlikte bir bütün oluşturur; görevli geniş bir temsil ve yönetim yetkisiyle donatılırken, mirasbırakanın iradesi bu yetkinin hem kaynağı hem de sınırıdır.
İkinci fıkra, görevlinin somut yükümlülüklerini yedi bent hâlinde sayar ve uygulamada izlenecek yolu belirler. Görevli, göreve başlar başlamaz gecikmeksizin terekedeki malların, hakların ve borçların listesini düzenler; bu listenin hazırlanmasında olanak varsa mirasçılar hazır bulundurulur. Ardından terekeyi yönetir ve yönetimin gerektirdiği ölçüde tereke mallarının zilyetliğinin kendisine devrini ister. Tereke alacaklarını tahsil etmek, borçlarını ödemek, vasiyetleri yerine getirmek ve terekenin paylaşılması için bir paylaşma plânı hazırlamak da görevin asli unsurlarındandır. Görevli ayrıca tereke ile ilgili dava ve takiplerde miras ortaklığını temsil eder; mirasçılar tarafından açılmış davalardan görevi ile ilgili olanlara müdahil olarak katılabilir ve açtığı ya da aleyhine açılan dava ve takipleri mirasçılara bildirmekle yükümlüdür. Bu bildirim yükümlülüğü, mirasçıların haklarını korumalarına imkân tanır.
Görevlinin bu yükümlülükleri ihmal etmesi veya kötüye kullanması hâlinde TMK m.555 uyarınca sulh hâkimince görevden alınması ve sebep olduğu zararlardan sorumlu tutulması gündeme gelir. Yargıtay’ın ilgili hukuk dairesi, vasiyeti yerine getirme görevlisinin tereke ile ilgili davalarda miras ortaklığını temsil ettiğini, dolayısıyla görevin devam ettiği sürece bu davaların görevli tarafından yürütülmesi gerektiğini ve mirasçıların doğrudan dava açma ehliyetinin bu çerçevede sınırlanabileceğini kabul etmektedir. Somut bir örnek vermek gerekirse: mirasbırakan vasiyetnamesinde bir hayır kurumuna belirli mal bırakmış ve görevli atamışsa, görevli önce terekenin tam listesini mirasçılar huzurunda düzenler, terekenin borçlarını öder, mirasbırakanın alacaklarını tahsil eder ve nihayet vasiyet edilen malı kuruma teslim ederek paylaşma plânını uygular. Bu süreçte tereke aleyhine açılan bir alacak davasında miras ortaklığını görevli temsil eder ve durumu mirasçılara bildirir.