TMK 557. Madde
(1) Aşağıdaki sebeplerle ölüme bağlı bir tasarrufun iptali için dava açılabilir:
1. Tasarruf mirasbırakanın tasarruf ehliyeti bulunmadığı bir sırada yapılmışsa,
2. Tasarruf yanılma, aldatma, korkutma veya zorlama sonucunda yapılmışsa,
3. Tasarrufun içeriği, bağlandığı koşullar veya yüklemeler hukuka veya ahlâka aykırı ise,
4. Tasarruf kanunda öngörülen şekillere uyulmadan yapılmışsa.
TMK 557. Madde Gerekçesi
Yürürlükteki Kanunun 499 uncu maddesini karşılamaktadır. Maddenin konu başlığındaki “İptal davası” ifadesi aynen korunmuşancak kenar başlıkta iptal sebeplerini sayma yerine sadece “Sebepleri” denilmekle yetinilmiştir. Madde arılaştırılmak suretiyle yeniden kaleme alınmıştır. İlk üçbentte hüküm değişikliği yoktur. Şekle aykırılık hâllerinin de iptal sebebi oluşturduğuna ilişkin yürürlükteki Kanunun 500 üncümaddesinin birinci fıkrasıhükmü , (4) numaralıbent olarak düzenlenmiştir. Böylece Kanunda iptal sebeplerinin tamamıbir maddede toplu olarak hükme bağlanmıştır. Yürürlükteki maddenin son fıkrasıiptal davasıile ilgili olduğundan, buradan çıkarılıp dava hakkınıdüzenleyen 558 inci maddenin birinci fıkrasına alınmıştır.
Açıklama
TMK Madde 557, ölüme bağlı bir tasarrufun iptali için dava açılabilecek sebepleri dört bent hâlinde topluca düzenler. Bu sebepler şunlardır: tasarrufun mirasbırakanın tasarruf ehliyeti bulunmadığı bir sırada yapılmış olması; tasarrufun yanılma, aldatma, korkutma veya zorlama sonucunda yapılmış olması; tasarrufun içeriğinin, bağlandığı koşulların veya yüklemelerin hukuka ya da ahlâka aykırı olması; ve tasarrufun kanunda öngörülen şekillere uyulmadan yapılmış olmasıdır. Gerekçe, hükmün eski 743 sayılı Kanun’un 499. maddesini karşıladığını, ilk üç bentte hüküm değişikliği bulunmadığını, şekle aykırılığın iptal sebebi oluşturduğuna ilişkin eski 500. maddenin birinci fıkrasının dördüncü bent olarak buraya eklendiğini ve böylece tüm iptal sebeplerinin tek maddede toplandığını açıklar. Madde, tasarruf ehliyetini düzenleyen TMK 502 ve devamı ile vasiyetname şekillerine ilişkin TMK 531 ve devamı hükümleriyle birlikte değerlendirilir.
Uygulama mekanizmasında her bent, ölüme bağlı tasarrufun geçerliliği için aranan farklı bir unsurun eksikliğine karşılık gelir. Birinci bent ehliyet eksikliğini hedef alır: mirasbırakan vasiyet ya da miras sözleşmesi yaparken ayırt etme gücünden yoksun, ergin değil veya kısıtlıysa tasarruf iptal edilebilir. İkinci bent irade sakatlıklarını kapsar; mirasbırakanın gerçek iradesi yanılma, aldatma, korkutma veya zorlama ile bozulmuşsa tasarruf geçerli sayılmaz. Üçüncü bent içerik denetimi getirir: tasarrufun konusu, eklendiği koşul ya da yükleme hukuka veya ahlâka aykırıysa iptal yolu açıktır; örneğin bir kazandırmanın ahlâka aykırı bir davranış koşuluna bağlanması bu kapsamdadır. Dördüncü bent ise şekil şartına aykırılığı yaptırıma bağlar; ölüme bağlı tasarruflar sıkı şekil kurallarına tâbi olduğundan, el yazılı vasiyette tarih veya imza eksikliği, resmî vasiyette tanık koşullarına uyulmaması gibi şekil sakatlıkları tasarrufu iptal edilebilir kılar. Bu iptal kendiliğinden gerçekleşmez; tasarruf, iptal edilene kadar geçerli sayılır ve ancak açılacak dava ile hükümsüz kılınır.
İptal davasında hâkim, ileri sürülen sebebin dört bentten hangisine girdiğini belirler ve o sebebe ilişkin koşulların gerçekleşip gerçekleşmediğini araştırarak tasarrufun iptaline veya davanın reddine karar verir; tasarruf, iptal kararı verilene kadar geçerliliğini korur. Yargıtay’ın ilgili hukuk dairesi, ölüme bağlı tasarrufların iptal sebebi bulunsa dahi mutlak değil nispî biçimde sakat olduğunu, açılacak dava ve hak düşürücü süre içinde ileri sürülmedikçe geçerli kalacağını kabul etmektedir. Somut örnek: ileri yaşta ve ağır demans tanısı bulunan bir kişi, akıl sağlığının bozuk olduğu bir dönemde el yazılı vasiyet düzenlemişse; saklı payı zedelenen mirasçı, TMK Madde 557’nin birinci bendine dayanarak mirasbırakanın tasarruf ehliyetinin bulunmadığını ileri sürerek vasiyetin iptalini isteyebilir. Aynı vasiyette tarih de eksikse, dördüncü bende dayanan şekil sakatlığı bağımsız bir iptal sebebi olarak ayrıca öne sürülebilir.