TMK 565. Madde
(1) Aşağıdaki karşılıksız kazandırmalar, ölüme bağlı tasarruflar gibi tenkise tâbidir:
1. Mirasbırakanın, mirasçılık sıfatını kaybeden yasal mirasçıya miras payına mahsuben yapmış olduğu sağlararası kazandırmalar, geri verilmemek kaydıyla altsoyuna malvarlığı devri veya borçtan kurtarma yoluyla yaptığı kazandırmalar ya da alışılmışın dışında verilen çeyiz ve kuruluş sermayesi,
2. Miras haklarının ölümden önce tasfiyesi maksadıyla yapılan kazandırmalar,
3. Mirasbırakanın serbestçe dönme hakkını saklı tutarak yaptığı bağışlamalar ve ölümünden önceki bir yıl içinde âdet üzere verilen hediyeler dışında yapmış olduğu bağışlamalar,
4. Mirasbırakanın saklı pay kurallarını etkisiz kılmak amacıyla yaptığı açık olan kazandırmalar.
TMK 565. Madde Gerekçesi
Yürürlükteki Kanunun 507 nci maddesini karşılamaktadır. Maddenin konu ve kenar başlıklarıiçeriğine ve amacına uygun olarak değiştirilmiştir. Madde dört bent hâlinde arılaştırılmak suretiyle yeniden kaleme alınmıştır. Maddenin (3) numaralıbendinde yer alan “serbestçe dönme hakkısaklıtutularak yapılan bağışlamalar” kavramıgenişyoruma elverişli bir ifadedir. Yargıtay kararlarında buraya intifa hakkısaklıtutularak yapılan bağışlamaların da girdiği kabul edilmektedir. Maddeye bu hususu da kapsayacak bir ifade eklenmesi düşünülmüşse de metnin söz konusu hususu da kapsadığıdikkate alınarak bu eklemenin gereksiz olduğu kabul edilmiştir.
Açıklama
TMK Madde 565, mirasbırakanın hayatta iken yaptığı sağlararası karşılıksız kazandırmalardan hangilerinin ölüme bağlı tasarruflar gibi tenkise tâbi tutulacağını dört bent hâlinde sayar. Bu kazandırmalar şunlardır: mirasçılık sıfatını kaybeden yasal mirasçıya miras payına mahsuben yapılan kazandırmalar ile altsoya geri verilmemek kaydıyla yapılan malvarlığı devirleri, borçtan kurtarmalar ve alışılmışın dışındaki çeyiz ve kuruluş sermayeleri; miras haklarının ölümden önce tasfiyesi amacıyla yapılan kazandırmalar; serbestçe dönme hakkı saklı tutularak yapılan bağışlamalar ile ölümden önceki bir yıl içinde âdet üzere verilenler dışındaki bağışlamalar; ve saklı pay kurallarını etkisiz kılmak amacıyla yapılan açık kazandırmalardır. Gerekçe, hükmün eski 743 sayılı Kanun’un 507. maddesini karşıladığını ve maddenin arılaştırılarak yeniden kaleme alındığını belirtir. Madde, TMK 560 ve 561’deki tenkis düzeniyle birlikte uygulanır.
Uygulama mekanizması açısından maddenin işlevi, mirasbırakanın saklı payı dolanmak için sağlığında yaptığı devirleri tenkis hesabına dahil etmektir; aksi hâlde kişi, malvarlığını ölmeden önce bağışlayarak saklı pay korumasını boşa çıkarabilirdi. Birinci bent, yasal mirasçıya yapılan ve denkleştirmeye benzeyen kazandırmaları; ikinci bent, miras payının erken tasfiyesini amaçlayan işlemleri kapsar. Üçüncü bent özellikle önemlidir: serbestçe dönme hakkı saklı tutularak yapılan bağışlamalar, mirasbırakanın mal üzerindeki ekonomik hâkimiyetini sürdürdüğünü gösterdiğinden, bir yıllık süreye bakılmaksızın daima tenkise tâbidir. Gerekçede de işaret edildiği üzere, Yargıtay kararları intifa hakkı saklı tutularak yapılan bağışlamaları da bu bent kapsamında değerlendirmektedir. Dördüncü bent ise saklı payı etkisiz kılma kastının açıkça ortaya çıktığı her türlü kazandırmayı, süre koşulu aranmaksızın tenkis kapsamına alarak genel bir koruma sağlar.
Tenkis davasında saklı payı zedelenen mirasçı, mirasbırakanın bu bentlere giren sağlararası kazandırmalarını dava konusu yapar; hâkim, kazandırmanın değerini terekeye ekleyerek tasarruf edilebilir kısmı ve saklı payları hesaplar, aşılan kısmı tenkis eder. Yargıtay’ın ilgili hukuk dairesi, muvazaa ile saklı payın ihlali arasındaki ayrımı netleştirerek, görünüşte satış ama gerçekte bağış niteliğindeki kazandırmaların TMK Madde 565 kapsamında tenkise tâbi olduğunu kabul etmektedir. Somut örnek: mirasbırakan, ölümünden üç yıl önce sahip olduğu daireyi oğluna bağışlamış, ancak üzerinde kendi lehine intifa hakkı bırakmışsa; ölümünde saklı payı ihlal edilen kızı, bu bağışın üçüncü bent uyarınca süreye bakılmaksızın tenkise tâbi olduğunu ileri sürerek dairenin değeri üzerinden saklı payının tamamlanmasını isteyebilir. Böylece mirasbırakanın saklı payı dolanma girişimi etkisiz kalır.