TMK 581. Madde
(1) Vasiyet alacaklısı olabilmek için mirasbırakanın ölümü anında mirasa ehil olarak sağ olmak şarttır.
(2) Vasiyet alacaklısı mirasbırakandan önce ölmüş ise, tasarruftan aksi anlaşılmadıkça, vasiyeti yerine getirme yükümlülüğü, vasiyet yükümlüsünün yararına ortadan kalkar.
TMK 581. Madde Gerekçesi
Yürürlükteki Kanunun 523 üncümaddesini karşılamaktadır. Yürürlükteki maddenin ikinci cümlesinde, vasiyet alacaklısının mirasbırakandan önce ölmesi hâlinde tasarruftan aksi anlaşılmadıkça, vasiyet olunan malın terekeye dönmesi kabul edilmiştir. Yapılan değişiklikle, bu durumda vasiyeti yerine getirme yükümlülüğünün, vasiyet yükümlüsünün yararına olarak ortadan kalkacağıkabul edilmek suretiyle, ikinci cümle, İsviçre MedenîKanununun bu maddeyi karşılayan 543 üncümaddesinde olduğu gibi, ikinci fıkra hâline getirilmiştir. Ayrıca madde, başlığıile birlikte arılaştırılmıştır. 112 Maddenin yeni şekliyle, birinci fıkra hükmüne göre, mirasçılıktan olduğu gibi, vasiyet alacaklısıolabilmek için de, mirasbırakanın ölümüanında, lehine vasiyet yapılanın ehil olarak sağbulunmasıgerekmektedir. Ancak maddenin ikinci fıkrasının vasiyet alacağıhakkının mirasçılarına geçmeyeceği düzenlenerek, mirasçının haklarının kendi mirasçılarına geçeceğine ilişkin hükmün aksine bir hüküm getirilmiştir. Zümre mirasçılarının, mirasbırakandan önce ölmesi durumunda, hâlefiyet ilkesi gereğince, onun miras haklarına mirasçılarıhâlef olmaktadır ve bu nedenle mirasbırakandan önce ölen mirasçının hakları, kendi mirasçılarına geçer (m.495, 496, 497). Buna karşılık maddenin ikinci fıkrasında öngörüldüğüüzere, vasiyet alacaklısının mirasbırakandan önce ölmesi durumunda, onun vasiyet alacağıkendi mirasçılarına geçmez, vasiyet yükümlüsümirasçılar lehine ortadan kalkar. Ancak bu düzenleme emredici nitelikte değildir. Böylece mirasbırakan dilerse vasiyetinde, vasiyet alacaklısının kendisinden önce ölmesi durumunda vasiyet alacağının, onun mirasçılarına geçeceğini kararlaştırabilecektir.
Açıklama
TMK Madde 581, vasiyet alacaklısı olabilmenin koşullarını ve vasiyet alacaklısının mirasbırakandan önce ölmesinin sonucunu düzenler. Birinci fıkraya göre vasiyet alacaklısı olabilmek için mirasbırakanın ölümü anında mirasa ehil olarak sağ olmak şarttır. Bu hüküm, mirasçı olarak sağ olma şartını düzenleyen TMK m.580 ile paralel kurulmuştur; her iki kurumda da mirasbırakanın ölümü anında lehine tasarruf yapılan kişinin ehil ve sağ olması aranır. Ancak gerekçenin de vurguladığı üzere madde, ikinci fıkrasıyla mirasçılıktan önemli bir noktada ayrılır: vasiyet alacağı hakkı, vasiyet alacaklısının mirasçılarına geçmez. Mirasçılıkta hâlefiyet ilkesi gereği önce ölen mirasçının hakları kendi mirasçılarına geçerken (TMK m.495, 496, 497), vasiyet alacağında bunun aksi kabul edilmiştir.
Maddenin işleyişinde belirleyici durum, vasiyet alacaklısının mirasbırakandan önce ölmesi hâlidir. İkinci fıkraya göre vasiyet alacaklısı mirasbırakandan önce ölmüşse, tasarruftan aksi anlaşılmadıkça, vasiyeti yerine getirme yükümlülüğü vasiyet yükümlüsünün yararına ortadan kalkar. Yani vasiyet konusu mal, ölen vasiyet alacaklısının mirasçılarına değil, onu vermekle yükümlü olan kişiye (genellikle mirasçılara) kalır. Gerekçede mülga metnin bu hâlde vasiyet olunan malın terekeye dönmesini kabul ettiği, yeni düzenlemenin ise yükümlülüğün vasiyet yükümlüsü yararına kalkacağını öngördüğü açıklanır. Bu kural emredici değildir; mirasbırakan vasiyetinde, vasiyet alacaklısının kendisinden önce ölmesi durumunda vasiyet alacağının onun mirasçılarına geçeceğini kararlaştırabilir. Böylece mirasbırakanın iradesine öncelik tanınır ve tasarruf yorumu esas alınır.
Bu hükmün pratik sonucu, vasiyet alacaklısının ölümüyle vasiyetin kural olarak konusuz kalması ve mal üzerindeki yükün kalkmasıdır; mirasbırakan aksini öngörmedikçe vasiyet konusu mal yükümlüde kalır. Yargıtay’ın ilgili hukuk dairesi, vasiyet alacaklısının mirasbırakandan önce ölmesi hâlinde tasarruftan aksi anlaşılmadıkça vasiyetin hükümsüz kaldığını kabul etmektedir. Somut bir örnek: bir kişi vasiyetnamesinde yakın dostuna bir dairesini bırakmışken, dostu vasiyetçiden önce vefat ederse, TMK Madde 581 uyarınca bu vasiyeti yerine getirme yükümlülüğü ortadan kalkar ve daire dostun çocuklarına değil, vasiyetçinin mirasçılarında kalır. Ancak mirasbırakan vasiyetinde ‘dostum benden önce ölürse daire onun çocuklarına verilsin’ demişse, bu kez vasiyet alacağı dostun çocuklarına geçer ve mirasbırakanın iradesi uygulanır.