TMK 583. Madde
(1) Mirasın açıldığı anda henüz var olmayan bir kimseye artmirasçı veya art vasiyet alacaklısı olarak, tereke veya tereke malı bırakılabilir.
(2) Mirasbırakan tarafından önmirasçı atanmamışsa, yasal mirasçı, önmirasçı sayılır.
TMK 583. Madde Gerekçesi
Yürürlükteki Kanunun 525 inci maddesini karşılamaktadır. Maddenin kenar başlığıiçerik ve amacına uygun olarak değiştirilmiştir. Maddede ileride doğacak kişilerin ölüme bağlıtasarrufla mirasçıolmalarıdüzenlenmekte olduğundan, kenar başlığı “İleride doğacak çocuk” şeklinde kaleme alınmıştır. İleride doğacak çocuğun artmirasçıveya art vasiyet alacaklısıolabilmesi için, mirasbırakanın ölümüanında cenin durumunda bulunmasışart değildir. Mirasbırakanın ölümünden sonra da ana rahmine düşecek kişiler bu yolla miras haklarıelde edebilirler. Böyle bir durumda, mirasbırakan, önmirasçının ya da ön vasiyet alacaklısının, yani hakkıartmirasçıya ya da art vasiyet alacaklısına geçirecek olan kişinin kim olacağınıda kararlaştırabilir. Mirasbırakanın bunun kim olacağınıkararlaştırmadığıhâlde, yasal mirasçıönmirasçısayılacaktır. Yürürlükteki maddede “Miras açıldığızaman henüz mevcut olmayan bir kimse”den söz edilmektedir. Bu ifade isabetli olmayıp, bunun yerine anlamıdaha iyi ifade etmek üzere “Mirasın açıldığıanda, henüz var olmayan bir kimseye” ifadesi kullanılmıştır. Madde İsviçre MedenîKanununun 545 inci maddesindeki aslına uygun olarak iki fıkra hâline getirilmiştir. Yürürlükteki maddenin ikinci cümlesi arılaştırılmak suretiyle daha anlaşılır şekilde kaleme alınmıştır. Hüküm değişikliği yapılmamıştır.
Açıklama
TMK Madde 583, mirasın açıldığı anda henüz var olmayan, yani ileride doğacak bir kimsenin ölüme bağlı tasarrufla mirasçı veya vasiyet alacaklısı yapılabilmesini düzenler. Birinci fıkraya göre, mirasın açıldığı anda henüz var olmayan bir kimseye artmirasçı veya art vasiyet alacaklısı olarak tereke veya tereke malı bırakılabilir. Bu hüküm, mirasçı olabilmek için mirasbırakanın ölümünde sağ olma şartını öngören TMK m.580 ile cenine ilişkin TMK m.582’nin bir istisnasını oluşturur; gerekçede de ileride doğacak çocuğun artmirasçı olabilmesi için mirasbırakanın ölümü anında cenin durumunda bulunmasının dahi şart olmadığı, ölümden sonra ana rahmine düşecek kişilerin bile bu yolla miras hakkı elde edebileceği açıklanır. Düzenleme, artmirasçı atanması (TMK m.521 vd.) kurumuyla doğrudan bağlantılıdır.
Maddenin işleyişinde temel mekanizma önmirasçı-artmirasçı yapısıdır. Mirasbırakan, terekeyi önce bir önmirasçıya bırakır; bu kişi belirli bir olayın gerçekleşmesi veya bir sürenin dolmasıyla terekeyi ileride doğacak artmirasçıya devretmekle yükümlüdür. Böylece henüz var olmayan kişiye doğrudan değil, bir geçiş halkası üzerinden miras bırakılmış olur. İkinci fıkra bu noktada önemli bir tamamlayıcı kural getirir: mirasbırakan tarafından önmirasçı atanmamışsa, yasal mirasçı önmirasçı sayılır. Gerekçede de mirasbırakanın, hakkı artmirasçıya geçirecek kişiyi yani önmirasçıyı kararlaştırabileceği, bunu belirlemediği hâlde yasal mirasçının önmirasçı sayılacağı belirtilir. Bu kural, ileride doğacak çocuk lehine yapılan tasarrufun, önmirasçı tayin edilmemiş olması nedeniyle geçersiz kalmasını önler ve tasarrufun ayakta tutulmasını sağlar.
Bu hükmün pratik sonucu, henüz doğmamış hatta ana rahmine dahi düşmemiş torunlar veya gelecek kuşaklar lehine planlı bir miras intikalinin mümkün olmasıdır; tereke, doğum gerçekleşene kadar önmirasçı elinde korunur. Yargıtay’ın ilgili hukuk dairesi, ileride doğacak çocuk lehine yapılan tasarrufların artmirasçılık hükümleri çerçevesinde geçerli sayılması gerektiğini kabul etmektedir. Somut bir örnek: bir dede, henüz dünyaya gelmemiş ilk torununa belirli bir taşınmazını bırakmak isterse, vasiyetnamesinde oğlunu önmirasçı, doğacak torununu artmirasçı olarak gösterebilir; oğul taşınmazı kullanır, torun doğduğunda ise TMK Madde 583 uyarınca taşınmaz ona geçer. Dede önmirasçı belirlemeyi unutmuşsa, yasal mirasçısı önmirasçı sayılarak tasarruf yine geçerli kalır ve doğacak çocuğun hakkı korunur.