TMK 584. Madde
(1) Hakkında gaiplik kararı verilmiş bir kimsenin mirasçıları veya mirasında hak sahibi olan kişiler, tereke malları kendilerine teslim edilmeden önce bu malları ileride ortaya çıkabilecek üstün hak sahiplerine veya gaibin kendisine geri vereceklerine ilişkin güvence göstermek zorundadırlar.
(2) Bu güvence, ölüm tehlikesi içinde kaybolma durumunda beş yıl, uzun zamandan beri haber alınamama durumunda onbeş yıl ve her hâlde en çok gaibin yüz yaşına varmasına kadar geçecek süre için gösterilir.
(3) Beş yıl, tereke mallarının tesliminden; onbeş yıl, son haber tarihinden başlayarak hesaplanır.
TMK 584. Madde Gerekçesi
Yürürlükteki Kanunun 526 ncımaddesini karşılamaktadır. Maddenin konu başlığı “D. Gaiplik hükmü ” yerine sadece “D. Gaiplik” şekline, “1. Mirasa vaz’ıyed ve teminat iraesi” şeklindeki kenar başlığıise “1.Güvence karşılığıteslim” şekline dönüştürülmüştür. Zira maddede, ileride ortaya çıkabilecek üstün hak sahibinin ya da çıkıp gelecek gaibin haklarının güvenceye alınmasıamaçlanmıştır. Bu değişiklikler dışında madde İsviçre MedenîKanununun 546 ncımaddesindeki aslına uygun olarak üçfıkra hâline getirilmiştir. Maddenin birinci fıkrasında “müstefit olacak diğer kimse” ifadesindeki “diğer” sözcüğügereksiz bulunup çıkarılmıştır. Bunun dışında hüküm değişikliği yoktur.
Açıklama
TMK Madde 584, hakkında gaiplik kararı verilmiş bir kimsenin mirasçılarına tereke mallarının güvence karşılığında teslim edilmesini düzenler ve gaiplik kurumunun miras hukukundaki en önemli güvence mekanizmasını oluşturur. Birinci fıkraya göre, gaiplik kararı verilmiş kişinin mirasçıları veya mirasında hak sahibi olanlar, tereke malları kendilerine teslim edilmeden önce, bu malları ileride ortaya çıkabilecek üstün hak sahiplerine veya gaibin kendisine geri vereceklerine ilişkin güvence göstermek zorundadır. Bu hüküm, gaipliğe rağmen kişinin gerçekte sağ olabileceği ihtimalini gözeterek malların geri dönüşünü teminat altına alır ve TMK m.585’teki geri verme yükümlülüğüyle bütünleşir. Gerekçede de düzenlemenin amacının ileride çıkabilecek üstün hak sahibinin veya çıkıp gelecek gaibin haklarını güvenceye almak olduğu vurgulanır.
Maddenin işleyişinde güvencenin süresi, gaipliğin dayandığı sebebe göre farklılaşır. İkinci fıkraya göre güvence; ölüm tehlikesi içinde kaybolma durumunda beş yıl, uzun zamandan beri haber alınamama durumunda onbeş yıl ve her hâlde en çok gaibin yüz yaşına varmasına kadar geçecek süre için gösterilir. Bu süre ayrımı, TMK m.32’deki gaiplik sebeplerinin niteliğiyle uyumludur: ölüm tehlikesi içinde kaybolmada kişinin öldüğü olasılığı çok yüksek olduğundan daha kısa, sadece uzun süre haber alınamamada ise daha uzun bir güvence süresi öngörülmüştür. Üçüncü fıkra sürelerin başlangıcını belirler: beş yıllık süre tereke mallarının tesliminden, onbeş yıllık süre ise son haber tarihinden başlayarak hesaplanır. Bu hesaplama, güvencenin ne zaman serbest bırakılacağının belirlenmesinde esastır.
Bu hükmün pratik sonucu, mirasçıların gaibin malvarlığını derhal ve koşulsuz biçimde edinememesi, ancak güvence göstermek suretiyle malları kullanabilmesidir; güvence süresi dolduğunda ve hak sahibi çıkmadığında teslim kesinleşir. Yargıtay’ın ilgili hukuk dairesi, gaiplik sebebine göre doğru güvence süresinin belirlenmesini ve sürenin başlangıç tarihinin isabetli hesaplanmasını aramaktadır. Somut bir örnek: bir kişi sel felaketinde kaybolmuş ve ölüm tehlikesi içinde kaybolma sebebiyle gaipliğine karar verilmişse, mirasçıları taşınmaz ve banka hesaplarını ancak teslim tarihinden itibaren beş yıllık güvence göstererek alabilir; sadece uzun süredir haber alınamayan bir kişide ise bu süre son haber tarihinden itibaren onbeş yıldır. TMK Madde 584 böylece gaibin olası dönüşünü maddi olarak güvence altına alır.