TMK 585. Madde
(1) Gaip ortaya çıkarsa veya üstün hak sahibi olduklarını ileri sürenler bu sıfatlarını ispat ederlerse, tereke mallarını teslim almış olanlar, aldıkları malları zilyetlik kuralları uyarınca geri vermekle yükümlüdürler.
(2) İyiniyetli olanların üstün hak sahiplerine geri verme yükümlülükleri, miras sebebiyle istihkak davasına ilişkin zamanaşımı süresine tâbidir.
TMK 585. Madde Gerekçesi
Yürürlükteki Kanunun 527 nci maddesini karşılamaktadır. Hüküm değişikliği yoktur. 113 Yürürlükteki metinde kenar başlık “Geri verme mükellefiyeti” şeklinde iken, “mükellefiyet” sözcüğügereksiz görülerek çıkarılmıştır. Maddeye göre, üstün hak sahibi olanlar ya da gaip, kanunda öngörülen güvence süreleri içinde ortaya çıkarsa, tereke mallarınıelinde bulunduranlar, bunlarıüstün hak sahibine ya da gaibe geri vermekle yükümlüdürler. Ancak geri verme yükümlüsünün, tereke mallarına el koyarken gösterdiği güvencenin süresi dolduktan sonra üstün hak sahibinin ya da gaibin çıkagelmesi durumunda, güvence süresi dolmuşolmasına rağmen, zilyedin geri verme yükümüdevam eder. Ancak bu geri verme yükümlülüğü , daha önce gösterilen güvencenin miktarına göre daha az olabilir. Zira böyle bir durumda geri verme 993-995 inci maddeler hükümlerine, yani zilyetlikte geri verme hükümleri uyarınca yapılacaktır. Bu hükümler uyarınca, geri verme yükümlüsünün iyiniyetli olup olmamasına göre geri verme yükümlülüğünün kapsamıdeğişecektir. Tereke mallarınıellerinde bulunduranlar iyiniyetli iseler, üstün hak sahibine karşıgeri verme yükümlülükleri miras sebebiyle istihkak davasının bağlıolduğu zamanaşımına (m.639) bağlıdır. Geri verme yükümlüsünün iyiniyetli olmamasıdurumunda ise, bu yükümlülük herhangi bir süreye bağlıolmayacaktır. Geri verme yükümlüsünün gaibe karşıolan geri verme yükümlülüğüise, iyiniyetli olup olmamasına bakılmaksızın, herhangi bir süreye bağlıtutulmamıştır.
Açıklama
TMK Madde 585, gaiplik kararı üzerine tereke mallarını teslim alanların geri verme yükümlülüğünü düzenler ve gaibin ya da üstün hak sahibinin ortaya çıkması hâlinde menfaat dengesini kurar. Birinci fıkraya göre, gaip ortaya çıkarsa veya üstün hak sahibi olduklarını ileri sürenler bu sıfatlarını ispat ederse, tereke mallarını teslim almış olanlar aldıkları malları zilyetlik kuralları uyarınca geri vermekle yükümlüdür. Bu hüküm, TMK m.584’teki güvence karşılığı teslim düzenlemesinin tamamlayıcısıdır; teslim geçici ve şartlı niteliktedir, mülkiyetin kesin geçişi değildir. Gerekçede de geri verme yükümlülüğünün, güvence süresi dolmuş olsa bile devam ettiği, ancak kapsamının zilyetlikte geri verme hükümlerine (TMK m.993-995) göre belirleneceği açıklanır.
Maddenin işleyişinde belirleyici unsur, geri verme yükümlüsünün iyiniyetli olup olmamasıdır. Zilyetlik kuralları gereği iyiniyetli zilyet, malı elinde bulundururken yaptığı zorunlu ve yararlı masrafları isteyebilir ve sorumluluğu daha sınırlıdır; kötüniyetli zilyet ise daha ağır bir iade yükümlülüğü altındadır. İkinci fıkra, iyiniyetli olanların üstün hak sahiplerine karşı geri verme yükümlülüğünü özel bir süreye, miras sebebiyle istihkak davasına ilişkin zamanaşımı süresine (TMK m.639) bağlar. Gerekçede ayrıntılandırıldığı üzere, geri verme yükümlüsü iyiniyetli değilse bu yükümlülük herhangi bir süreye bağlı olmaz; geri verme yükümlüsünün gaibe karşı olan yükümlülüğü ise iyiniyetli olup olmamasına bakılmaksızın herhangi bir süreye tabi tutulmamıştır. Böylece gaibin kendisi ortaya çıktığında zamanaşımı def’i ileri sürülemez.
Bu hükmün pratik sonucu, gaiplik kararıyla tereke malını alan kişilerin bu malları her zaman geri vermeye hazır olmaları gerektiğidir; iyiniyetli iseler üstün hak sahibine karşı zamanaşımı korumasından yararlanabilirler, gaibe karşı ise böyle bir koruma yoktur. Yargıtay’ın ilgili hukuk dairesi, miras sebebiyle istihkak davasının zamanaşımı süresinin iyiniyetli zilyet lehine uygulanacağını kabul etmektedir. Somut bir örnek: gaipliğine karar verilen bir kişinin taşınmazı güvence karşılığında kardeşlerine teslim edildikten yıllar sonra, gerçek mirasçı olduğunu ispat eden bir evlat ortaya çıkarsa, kardeşler taşınmazı zilyetlik kurallarına göre iade etmek zorundadır; iyiniyetli iseler TMK Madde 585 uyarınca miras sebebiyle istihkak davasının zamanaşımı süresi içinde sorumludurlar, bu süre dolmuşsa iade yükümlülükleri sona erebilir. Buna karşılık bizzat gaibin kendisi dönerse zamanaşımı işlemez.