TMK 588. Madde
(1) Sağ olup olmadığı bilinmeyen bir kimsenin malvarlığı veya ona düşen miras payı on yıl resmen yönetilirse ya da malvarlığı böyle yönetilenin yüz yaşını dolduracağı süre geçerse, Hazinenin istemi üzerine o kimsenin gaipliğine karar verilir.
(2) Gaiplik kararı verilebilmesi için gerekli ilân süresinde hiçbir hak sahibi ortaya çıkmazsa, aksine hüküm bulunmadıkça, gaibin mirası Devlete geçer.
(3) Devlet, gaibe veya üstün hak sahiplerine karşı, aynen gaibin mirasını teslim alanlar gibi geri vermekle yükümlüdür.
TMK 588. Madde Gerekçesi
Yürürlükteki Kanunun 530 uncu maddesini karşılamaktadır. Madde, kaynak Kanundaki aslına uygun olarak üçfıkra hâlinde arılaştırılmak suretiyle kaleme alınmıştır. Gaibin mirasçılarının kimler olduğunun kesin olarak bilinmemesi durumunda, mirasıresmen yönetilir. Aynışekilde, gaibe düşen bir miras payıda resmen yönetilir. Resmen yönetim on yıl sürmüşse ya da gaip sağolsaydıyüz yaşınıdolduracağısüre geçerse, Hazinenin istemi üzerine mahkemece o kişinin gaipliğine karar verilir. İlân süresi sonunda hiçbir hak sahibi çıkmazsa, miras Devlete geçer. Ancak bu kural bu konudaki istisnaîözel hükümlere ters düşebilir. Bunu önlemek amacıyla metne “aksine hüküm bulunmadıkça” kaydıeklenmiştir. Örneğin: 2762 sayılıVakıflar Kanununun 2888 sayılıKanunla 114 değişik 29 uncu maddesinin son fıkrasında belli koşullar altında gaibin mallarının vakfa geçmesi kabul edilmiştir. Devletin mallara el koymasından sonra gaibin çıkagelmesi durumunda da, Devlet, aynen gaibin mirasınıteslim alanlar gibi (m.585) geri vermekle yükümlüolacaktır.
Açıklama
TMK Madde 588, gaiplik kurumunun maliye/Hazine boyutunu düzenler ve sağ olup olmadığı bilinmeyen bir kimsenin malvarlığının uzun süre resmen yönetilmesi hâlinde Hazinenin gaiplik istemini öngörür. Birinci fıkraya göre, böyle bir kimsenin malvarlığı veya ona düşen miras payı on yıl resmen yönetilirse ya da kişinin yüz yaşını dolduracağı süre geçerse, Hazinenin istemi üzerine o kimsenin gaipliğine karar verilir. Bu hüküm, TMK m.32 vd.’daki gaiplik kararına ilişkin genel düzenlemenin özel bir uzantısı olup, sahipsiz görünen malvarlıklarının belirsiz biçimde yönetilmeye devam etmesini önlemeyi amaçlar. Gerekçede de mirasçıları kesin bilinmeyen gaibin mirasının ve gaibe düşen payın resmen yönetildiği, bu yönetimin on yılı bulması hâlinde Hazinenin harekete geçebileceği açıklanır.
Maddenin işleyişinde Hazine, kamu menfaatini temsilen istemde bulunan taraf konumundadır. İkinci fıkra uyarınca, gaiplik kararı verilebilmesi için gerekli ilan süresi içinde hiçbir hak sahibi ortaya çıkmazsa, aksine bir hüküm bulunmadıkça gaibin mirası Devlete geçer. Gerekçede bu kuralın istisnai özel hükümlere ters düşmesini önlemek amacıyla ‘aksine hüküm bulunmadıkça’ kaydının eklendiği, örneğin Vakıflar Kanunu’nun belli koşullarda gaibin mallarının vakfa geçmesini kabul eden hükmünün saklı tutulduğu belirtilir. Devletin mirasa el koyması mutlak ve nihai bir kazanım değildir. Üçüncü fıkraya göre Devlet, gaibe veya üstün hak sahiplerine karşı, aynen gaibin mirasını teslim alan kişiler gibi, yani TMK m.585’teki geri verme kurallarına tabi olarak iade ile yükümlüdür.
Bunun pratik sonucu, Devlete geçen malvarlığının, gaibin sonradan ortaya çıkması veya gerçek mirasçıların ispatı hâlinde geri verilmesidir; bu yükümlülük zilyetlik ve miras sebebiyle istihkak hükümlerine tabidir. Yargıtay’ın ilgili hukuk dairesi, gaiplik kararı için aranan sürelerin ve ilan usulünün titizlikle uygulanması gerektiğini, hak sahiplerinin korunması için ilanın usulüne uygun yapılmasını aramaktadır. Somut bir örnek: yıllar önce kaybolan ve kendisinden hiç haber alınamayan bir kişinin bankadaki mevduatı ve taşınmazı on yıl boyunca kayyım eliyle resmen yönetildiyse, bu sürenin dolmasıyla Hazine TMK Madde 588 uyarınca mahkemeden gaiplik kararı ister; ilan süresinde kimse çıkmazsa mallar Devlete geçer. Ancak kayıp kişi yıllar sonra sağ olarak ortaya çıkarsa, Devlet aldığı malları gaibin mirasını teslim alanlar gibi kendisine geri vermek zorunda kalır.