TMK 595. Madde
(1) Mirasbırakanın ölümünden sonra ele geçen vasiyetnamesinin, geçerli olup olmadığına bakılmaksızın hemen sulh hâkimine teslim edilmesi zorunludur.
(2) Vasiyetnameyi düzenleyen veya muhafaza eden görevli ya da mirasbırakanın arzusu üzerine saklayan veya başka surette ele geçiren ya da ölenin eşyası arasında bulan kimse, ölümü öğrenir öğrenmez teslim görevini yerine getirmekle yükümlüdür; aksi takdirde bu yüzden doğacak zarardan sorumludur.
(3) Sulh hâkimi, teslim edilen vasiyetnameyi derhâl inceler, gerekli koruma önlemlerini alır; olanak varsa ilgilileri dinleyerek terekenin yasal mirasçılara geçici olarak teslimine veya resmen yönetilmesine karar verir.
TMK 595. Madde Gerekçesi
Yürürlükteki Kanunun 535 inci maddesini karşılamaktadır. Maddede, mirasbırakan tarafından düzenlenmişolup da belirli kişi veya makamlarca saklanmakta olan ya da rastlantısonucu ele geçirilen vasiyetnamelerin korunmasıgüvence altına alınmaktadır. Korumanın etkili olabilmesi için mirasbırakanın vasiyetnamesini elinde bulunduran ya da ele geçirenlerin, geçerli olup olmadığına bakmaksızın, bunlarımahkemeye teslim etme yükümlülüğüaltında bulunduklarıdüzenlenmiştir. Maddenin kenar başlığı, madde metniyle uyumlu hâle getirilme amacıyla değiştirilmiştir. Hüküm değişikliği yoktur. Ancak maddenin ikinci fıkrasında vasiyetnameyi teslim görevini yerine getirme yükümlülüğüaltında bulunanların, bu yükümlülüğüyerine getirmemelerinin ne gibi sonuçlar doğuracağıyürürlükteki metinde düzenlenmemişbulunduğundan, bu hususa açıklık getirmek ve yükümlülüğün yerine getirilmesini etkili kılmak amacıyla, bu yüzden doğacak zarardan sorumlu olacaklarıhükmüeklenmiştir.
Açıklama
TMK Madde 595, mirasbırakanın ölümünden sonra ele geçen vasiyetnamenin korunmasını ve sulh hakimine teslimini düzenleyerek ölüme bağlı tasarrufun güvence altına alınmasını sağlar. Maddeye göre, vasiyetnamenin geçerli olup olmadığına bakılmaksızın hemen sulh hakimine teslim edilmesi zorunludur. Gerekçede vurgulandığı üzere bu hüküm, mirasbırakan tarafından düzenlenmiş olup belirli kişi veya makamlarca saklanan ya da rastlantı sonucu ele geçirilen vasiyetnamelerin korunmasını güvence altına almayı amaçlar. Korumanın etkili olması için, vasiyetnameyi elinde bulunduran herkes, geçerlilik denetimi yapmaksızın teslim yükümlülüğü altındadır. Hüküm, vasiyetnamenin açılmasını düzenleyen TMK Madde 596’nın önkoşulunu oluşturur ve teslim edilen vasiyetnamenin akıbetiyle ilgili TMK Madde 597 ile birlikte değerlendirilmelidir.
Maddenin işleyişinde teslim yükümlüsünün kapsamı geniş tutulmuştur. İkinci fıkra uyarınca; vasiyetnameyi düzenleyen veya muhafaza eden görevli, mirasbırakanın arzusu üzerine saklayan, başka surette ele geçiren ya da ölenin eşyası arasında bulan kimse, ölümü öğrenir öğrenmez teslim görevini yerine getirmekle yükümlüdür. Bu yükümlülük noter, avukat, banka gibi resmi saklayıcıları olduğu kadar, vasiyetnameyi tesadüfen bulan herhangi bir kişiyi de kapsar. Üçüncü fıkra ise sulh hakimine aktif bir görev yükler: hakim, teslim edilen vasiyetnameyi derhal inceler, gerekli koruma önlemlerini alır ve olanak varsa ilgilileri dinleyerek terekenin yasal mirasçılara geçici olarak teslimine veya resmen yönetilmesine karar verir. Böylece tereke, paylaşıma kadar korumasız kalmaz.
Bu hükmün en dikkat çekici yaptırımı, gerekçede de özellikle eklendiği belirtilen sorumluluk kuralıdır: teslim görevini yerine getirmeyen kişi, bu yüzden doğacak zarardan sorumlu olur. Dolayısıyla vasiyetnameyi gizleyen veya teslim etmekte gecikenler, hak sahiplerinin uğradığı zararları tazminle yükümlü tutulabilir; ayrıca vasiyetnameyi kasten yok eden kişi mirastan yoksunluk yaptırımıyla da karşılaşabilir. Yargıtay’ın ilgili hukuk dairesi, vasiyetnamenin gizlenmesi veya ortadan kaldırılması halinde ilgililerin uğradığı zarardan sorumluluğun doğacağını kabul etmektedir. Somut bir örnek vermek gerekirse: mirasbırakanın eşi, vefat sonrası evde bulduğu el yazılı vasiyetnameyi kendi aleyhine sonuç doğuracağı için saklar ve teslim etmezse, hem bu yüzden doğan zarardan sorumlu olur hem de durumun kasten yok etme boyutuna ulaşması halinde mirasçılık sıfatını kaybedebilir. Böylece TMK Madde 595, vasiyetnamenin akıbetini bireysel iradeye bırakmayıp zorunlu bir teslim rejimine bağlar.