TMK 596. Madde
(1) Vasiyetname, geçerli olup olmadığına bakılmaksızın tesliminden başlayarak bir ay içinde mirasbırakanın yerleşim yeri sulh hâkimi tarafından açılır ve ilgililere okunur.
(2) Bilinen mirasçılar ve diğer ilgililer vasiyetnamenin açılması sırasında diledikleri takdirde hazır bulunmak üzere çağrılır.
(3) Mirasbırakanın sonradan ortaya çıkan vasiyetnameleri için de aynı işlemler yapılır.
TMK 596. Madde Gerekçesi
Yürürlükteki Kanunun 536 ncımaddesini karşılamaktadır. Maddenin kenar başlığıkaynak Kanunda “Açılması” şeklindedir. Maddenin içeriğiyle uyum sağlamak üzere kenar başlık “Vasiyetnamenin açılması” şeklinde değiştirilmiştir. Hüküm değişikliği yapılmamış, ancak, kaynak Kanunda olduğu gibi birinci fıkra iki fıkraya bölünmek suretiyle madde üçfıkra hâline getirilmiştir.
Açıklama
TMK Madde 596, mirasbırakanın geride bıraktığı vasiyetnamenin resmi olarak açılması işlemini düzenleyerek ölüme bağlı tasarrufun yargısal denetime tabi tutulmasının ilk aşamasını oluşturur. Maddeye göre vasiyetname, geçerli olup olmadığına bakılmaksızın, tesliminden başlayarak bir ay içinde mirasbırakanın yerleşim yeri sulh hakimi tarafından açılır ve ilgililere okunur. Gerekçede belirtildiği üzere, geçerlilik denetimi açılma aşamasında yapılmaz; hakim önce vasiyetnameyi şeklen açar, içeriğin geçerliliği ayrı bir aşamanın konusudur. Bu yönüyle hüküm, vasiyetnamenin sulh hakimine teslimini düzenleyen TMK Madde 595’in doğrudan devamı niteliğindedir ve açılan vasiyetnamenin ilgililere tebliğini düzenleyen TMK Madde 597 ile sistematik bir bütün oluşturur.
Maddenin işleyişinde açılma işleminin usulü dikkat çeker. Bir aylık süre, vasiyetnamenin sulh hakimine tesliminden itibaren işlemeye başlar; bu süre içinde hakim açılma işlemini gerçekleştirmeli ve vasiyetnameyi ilgililere okumalıdır. İkinci fıkra uyarınca, bilinen mirasçılar ve diğer ilgililer, vasiyetnamenin açılması sırasında diledikleri takdirde hazır bulunmak üzere çağrılır; ancak onların gelmemesi açılma işlemine engel oluşturmaz. Bu düzenleme, ilgililere katılma imkanı tanırken sürecin tıkanmasını da önler. Üçüncü fıkra ise pratik bir durumu çözer: mirasbırakanın sonradan ortaya çıkan vasiyetnameleri için de aynı işlemler tekrarlanır. Böylece birden fazla vasiyetnamenin bulunması veya sonradan yeni bir vasiyetnamenin gün yüzüne çıkması halinde her biri ayrı ayrı açılır ve okunur.
Vasiyetnamenin açılması, kendisi bir geçerlilik kararı oluşturmamakla birlikte, ilgililerin iptal ve tenkis davası açma haklarını kullanabilmeleri için zemin hazırlar; geçersiz görünen bir vasiyetname dahi açılır, geçersizlik iddiası ayrı bir davada ileri sürülür. Yargıtay’ın ilgili hukuk dairesi, vasiyetnamenin açılmasının çekişmesiz yargı işi olduğunu, açılma kararının vasiyetnamenin geçerliliği konusunda kesin hüküm teşkil etmediğini ve geçerlilik denetiminin ancak açılacak iptal davasında yapılabileceğini istikrarla kabul etmektedir. Somut bir örnek vermek gerekirse: el yazısıyla düzenlendiği iddia edilen ancak tarih bakımından eksik görünen bir vasiyetname dahi sulh hakimince açılıp okunur; mirasçılar bu eksikliğe dayanarak ayrıca iptal davası açabilir. Böylece TMK Madde 596, ölüme bağlı tasarrufun aleniyet kazanmasını ve hukuki denetimin başlamasını güvence altına alır.