TMK 598. Madde
(1) Başvurusu üzerine yasal mirasçı oldukları belirlenenlere, sulh mahkemesince veya noterlikçe mirasçılık sıfatlarını gösteren bir belge verilir.31
(2) Mirasçı atamaya veya vasiyete ilişkin ölüme bağlı tasarrufa mirasçılar veya başka vasiyet alacaklıları tarafından kendilerine bildirilmesinden başlayarak bir ay içinde itiraz edilmedikçe, lehine tasarrufta bulunulan kimseye, sulh mahkemesince atanmış mirasçı veya vasiyet alacaklısı olduğunu gösteren bir belge verilir.
(3) Mirasçılık belgesinin geçersizliği her zaman ileri sürülebilir.
(4) Ölüme bağlı tasarrufun iptaline ilişkin dava hakkı saklıdır.
TMK 598. Madde Gerekçesi
Yürürlükteki Kanunun 538 inci maddesini karşılamaktadır. Maddenin kaynak Kanundaki ve yürürlükteki kenar başlığıiçeriğiyle uyumlu değildir. Bu nedenle bu kenar başlık “Malların itası” yerine, “Mirasçılık belgesi” şeklinde değiştirilmiştir. Yürürlükteki madde, kaynak Kanunda olduğu gibi, sadece atanmışmirasçılara mirasçılık belgesi verilmesini düzenlemiştir. Oysa uygulamada yasal mirasçılara mirasçılıklarınıbelirleyen belge verilmesi büyük bir gereksinim olarak görülmektedir. Bu nedenle maddenin birinci fıkrasında yasal mirasçılara, ikinci fıkrasında ise, atanmışmirasçılara ve vasiyet alacaklılarına belge verilmesi düzenlenmiştir. Mirasçılık belgesinin mirasçılık konusunda kesin bir hüküm oluşturmadığı, bunun geçersizliğinin her zaman ileri sürülebileceği maddenin üçüncüfıkrasında hükme bağlanmıştır. Dördüncüfıkrada ise, mirasçılık belgesi verilmesi istendiğinde, ölüme bağlıtasarrufa dayanan mirasçılık hâlinde, bunların iptaline ilişkin dava hakkının saklıolduğu hükme bağlanmıştır.
Açıklama
TMK Madde 598, mirasçılık sıfatını resmi bir belgeyle ortaya koyan mirasçılık belgesini (eski adıyla veraset ilamı) düzenleyerek uygulamada en sık başvurulan kurumlardan birini hayata geçirir. Maddenin gerekçesinde belirtildiği üzere, eski düzenleme yalnızca atanmış mirasçılara belge verilmesini öngörürken, uygulamada yasal mirasçıların da mirasçılıklarını belgeleyen bir araca büyük ihtiyaç duyduğu görülmüş; bu nedenle ilk fıkrada yasal mirasçılara sulh mahkemesince veya noterlikçe mirasçılık belgesi verilmesi düzenlenmiştir. İkinci fıkra ise mirasçı atamaya veya vasiyete ilişkin tasarruflarda, bildirimden başlayarak bir ay içinde itiraz edilmemesi halinde atanmış mirasçıya veya vasiyet alacaklısına belge verilmesini öngörür. Hüküm, mirasın kazanılmasını düzenleyen TMK Madde 599 ve vasiyetnamenin açılmasına ilişkin TMK Madde 596 ile yakından bağlantılıdır.
Maddenin işleyişinde belgenin hukuki niteliği büyük önem taşır. Mirasçılık belgesi, mirasçılık sıfatına dair bir karine oluşturur; sahibinin mirasçı olduğunu üçüncü kişilere ve resmi makamlara karşı ispatlamasına yarar. Ancak üçüncü fıkranın açıkça düzenlediği üzere, mirasçılık belgesinin geçersizliği her zaman ileri sürülebilir; yani belge kesin hüküm oluşturmaz ve aksi her zaman kanıtlanabilir. Bu nedenle daha sonra ortaya çıkan bir mirasçı veya hatalı düzenlenmiş bir belge nedeniyle ilgili kişi, belgenin iptalini ya da yeni bir belge verilmesini talep edebilir. Dördüncü fıkra ise ölüme bağlı tasarrufun iptaline ilişkin dava hakkını saklı tutar; böylece mirasçılık belgesi verilmiş olması, tasarrufun geçerliliğine yönelik iptal davasının açılmasına engel oluşturmaz.
Bu hükmün pratik sonucu, mirasçılık belgesinin sağladığı karinenin mutlak olmaması ve her zaman çürütülebilir nitelikte bulunmasıdır; hatalı belge tespit edildiğinde iptali istenebilir ve mirasçılık ilişkisi yeniden belirlenebilir. Yargıtay’ın ilgili hukuk dairesi, mirasçılık belgesinin maddi anlamda kesin hüküm teşkil etmediğini, aksinin her zaman ileri sürülebileceğini ve belgenin iptali davasının süreye tabi olmadığını istikrarla kabul etmektedir. Somut bir örnek vermek gerekirse: bir kişi noterden mirasçılık belgesi almış, ancak sonradan mirasbırakanın evlilik dışı tanınmış bir çocuğu ortaya çıkmışsa, bu çocuk mevcut belgenin iptalini ve gerçek mirasçılık paylarını yansıtan yeni bir belge düzenlenmesini her zaman talep edebilir. Böylece TMK Madde 598, mirasçılığın ispatını kolaylaştırırken gerçek hak sahipliğinin korunmasını da güvence altına alır.