TMK 599. Madde
(1) Mirasçılar, mirasbırakanın ölümü ile mirası bir bütün olarak, kanun gereğince kazanırlar.
(2) Kanunda öngörülen ayrık durumlar saklı kalmak üzere mirasçılar, mirasbırakanın aynî haklarını, alacaklarını, diğer malvarlığı haklarını, taşınır ve taşınmazlar üzerindeki zilyetliklerini doğrudan doğruya kazanırlar ve mirasbırakanın borçlarından kişisel olarak sorumlu olurlar.
(3) Atanmış mirasçılar da mirası, mirasbırakanın ölümü ile kazanırlar. Yasal mirasçılar, atanmış mirasçılara düşen mirası onlara zilyetlik hükümleri uyarınca teslim etmekle yükümlüdürler.
TMK 599. Madde Gerekçesi
Yürürlükteki Kanunun 539 uncu maddesini karşılamaktadır. İsviçre MedenîKanununun 560 ıncımaddesine uygun olarak maddenin ayırım başlığı “Mirasın Kazanılması” şeklinde, konu başlığı “Kazanma” ve kenar başlığı “Mirasçılar tarafından” şeklinde, düzenlenmiştir. Yürürlükteki maddenin birinci fıkrasıkaynak Kanuna uygun olarak iki fıkra hâline getirilmek suretiyle madde üçfıkra hâlinde düzenlenmiştir. Birinci fıkrada, kanunîhâlefiyet ilkesinin gereği olarak, miras haklarının ölüm anında ve kanun gereği kazanılacağıdüzenlenmiştir. İkinci fıkrada,miras yoluyla kazanılan hakların türleri kaynak Kanuna uygun olarak ayrıntılıbir şekilde düzenlenmişve bu hakların kanunîhâlefiyet ilkesi gereğince, doğrudan doğruya, yani tescil, teslim, temlik gibi işlemlere gerek olmaksızın kazanılacağıbelirtildiği gibi, yine küllîhâlefiyetin gereği olarak hakların yanında borçların da kişisel sorumluluğu gerektirecek biçimde, mirasçılar tarafından mirasbırakanın ölümüile kazanılacağıdüzenlenmiştir. Üçüncüfıkrada, atanmışmirasçıların da, mirasıaynıyasal mirasçılar gibi, mirasbırakanın ölümüanında, mallarıgenellikle yasal mirasçılarının elinde bulunacağından, bu mallardan atanmışmirasçılara düşenlerin zilyetlik hükümlerine göre kendilerine teslim edileceği de hükme bağlanmıştır.
Açıklama
TMK Madde 599, Türk miras hukukunun temel taşı sayılan külli halefiyet ve kanuni halefiyet ilkelerini bir arada düzenleyerek mirasın nasıl kazanıldığını ortaya koyar. Maddeye göre mirasçılar, mirasbırakanın ölümü ile mirası bir bütün olarak ve kanun gereğince kazanırlar. Gerekçede de vurgulandığı üzere bu, miras haklarının ölüm anında ve herhangi bir işleme gerek olmaksızın kendiliğinden geçtiği anlamına gelir. İkinci fıkra bu kazanmanın kapsamını ayrıntılandırır: mirasçılar mirasbırakanın ayni haklarını, alacaklarını, diğer malvarlığı haklarını, taşınır ve taşınmazlar üzerindeki zilyetliklerini doğrudan doğruya kazanır ve borçlarından kişisel olarak sorumlu olurlar. Hüküm, mirasın açılmasına ilişkin TMK Madde 575 ve miras ortaklığını düzenleyen TMK Madde 640 ile birlikte okunmalıdır.
Maddenin işleyişinde ‘doğrudan doğruya kazanma’ ilkesi belirleyicidir. Bu ilke uyarınca mirasçıların hak sahibi olabilmesi için tapuda tescil, malın teslimi ya da alacağın temliki gibi herhangi bir hukuki işleme gerek yoktur; ölüm anı bizatihi kazandırıcı olaydır. Örneğin mirasbırakan adına tapuda kayıtlı taşınmazın mülkiyeti, henüz tescil yapılmamış olsa dahi ölüm anında mirasçılara geçer; sonradan yapılacak tescil yalnızca açıklayıcı niteliktedir. Ancak madde, hak kazanımının yanı sıra borçlardan kişisel sorumluluğu da öngörür ki bu, küllî halefiyetin doğal sonucudur. Üçüncü fıkra ise atanmış mirasçıları da kapsam içine alır: onlar da mirası ölüm anında kazanır, ancak mallar genellikle yasal mirasçıların elinde bulunduğundan, yasal mirasçılar atanmış mirasçılara düşen kısmı zilyetlik hükümleri uyarınca teslim etmekle yükümlüdür.
Bu hükmün pratik sonucu, mirasçıların yalnızca aktiflerden değil, borçlardan da kişisel ve sınırsız biçimde sorumlu olmasıdır; bu sorumluluktan kurtulmak isteyen mirasçı, mirası ret (TMK Madde 605 ve devamı) yoluna başvurmalıdır. Yargıtay’ın ilgili hukuk dairesi, mirasbırakanın taşınmaz mülkiyetinin tescilden bağımsız olarak ölüm anında mirasçılara intikal ettiğini ve mirasçıların terekeye dahil haklara doğrudan halef olduğunu istikrarla kabul etmektedir. Somut bir örnek vermek gerekirse: mirasbırakanın vefatında bankaya kredi borcu varsa, mirasçılar mirası reddetmedikleri sürece bu borçtan kendi malvarlıklarıyla da sorumlu olurlar; alacaklı banka, mirasçılara karşı doğrudan takip başlatabilir. Böylece TMK Madde 599, mirasın kazanılmasını işlemsiz ve kendiliğinden gerçekleşen bir intikal olarak kurgular ve hak ile borcu birlikte mirasçıya yükler.