TMK 647. Madde
(1) Mirasbırakan, ölüme bağlı tasarrufuyla paylaşmanın nasıl yapılacağı ve payların nasıl oluşturulacağı hakkında kurallar koyabilir.
(2) Bu kurallar, mirasbırakan tarafından kastedilmemiş olan bir eşitsizlik hâlinde payların denkleştirilmesi olanağı saklı kalmak kaydıyla, mirasçılar için bağlayıcıdır.
(3) Aksini arzu ettiği tasarruftan anlaşılmadıkça, mirasbırakanın tereke malını bir mirasçıya özgülemesi, vasiyet olmayıp sadece paylaştırma kuralı sayılır.
TMK 647. Madde Gerekçesi
Yürürlükteki Kanunun 587 inci maddesini karşılamaktadır. Yürürlükteki maddenin “Müteveffanın şartları” şeklindeki kenar başlığı İsviçre Medenî Kanununun 608 inci maddesindeki aslına uygun olarak “Mirasbırakanın tasarrufu” şeklinde değiştirilmiştir. Hüküm değişikliği yoktur. Arılaştırılmak suretiyle yeniden kaleme alınmıştır. Mirasbırakan, paylaşmanın yöntemi, payların belirlenmesi, hangi tereke malının kime verileceği vb. konularda ölüme bağlıtasarruf yoluyla paylaşma kurallarıkoyabilir. Bu kurallar mirasçılar yönünden bağlayıcıdır. Ancak mirasbırakan öyle olmasınıkasdetmediği hâ lde, koyduğu paylaşma kurallarımirasçılar arasında eşitsizlik doğuruyorsa, o takdirde eşitsizliği giderici denkleştirmeye başvurulacaktır. Mirasbırakan, belirli bir tereke malının belirli bir kişiye verilmesini öngörmüşse, bu vasiyet değil, paylaştırma kuralısayılacaktır. Bu durumda, mirasçı ya verilen bu malın değerine göre, gerektiğinde paylaşmanın gerçekleştirilebilmesi için denkleştirmeye de gidilecektir.
Açıklama
TMK Madde 647, paylaşma sürecinde mirasbırakanın iradesine tanınan düzenleme yetkisinin sınırlarını çizen hükümdür ve paylaşmanın serbestçe kararlaştırılmasını öngören TMK m.646 ile pay oluşturma kurallarını düzenleyen m.650 ile sıkı bir ilişki içindedir. Birinci fıkraya göre mirasbırakan, ölüme bağlı tasarrufuyla paylaşmanın nasıl yapılacağı ve payların nasıl oluşturulacağı hakkında kurallar koyabilir. Bu yetki, vasiyetname veya miras sözleşmesi gibi geçerli bir ölüme bağlı tasarruf biçimini gerektirir. Kenar başlığı, İsviçre Medeni Kanunu m.608’deki aslına uygun olarak eski metindeki ifadeden değiştirilmiş, ancak hükmün özünde bir değişikliğe gidilmemiş, yalnızca arılaştırılarak yeniden kaleme alınmıştır.
Hükmün işleyişinde belirleyici olan, mirasbırakanın koyduğu paylaşma kurallarının bağlayıcılığı ile bu bağlayıcılığın sınırıdır. İkinci fıkra uyarınca bu kurallar mirasçılar için bağlayıcıdır; fakat bu bağlayıcılık mutlak değildir. Mirasbırakan tarafından kastedilmemiş bir eşitsizlik ortaya çıkarsa, payların denkleştirilmesi olanağı saklı kalır. Yani mirasbırakan farkında olmadan bir mirasçıyı diğerlerine göre değer olarak avantajlı veya dezavantajlı kıldıysa, bu farklılık denkleştirme yoluyla giderilir. Üçüncü fıkra ise yorum kuralı niteliğindedir: mirasbırakan aksini açıkça arzu ettiğini tasarrufundan anlaşılır kılmadıkça, belirli bir tereke malını bir mirasçıya özgülemesi vasiyet (yani saklı paya dokunan bir kazandırma) olarak değil, yalnızca paylaştırma kuralı olarak yorumlanır.
Hükmün sonuçsal etkisi, mirasbırakanın paylaşma yönergesinin mirasçıların serbest paylaşma iradesinin önüne geçmesi, ancak değer eşitliğini bozduğunda para denkleştirmesiyle düzeltilmesidir. Yargıtay içtihadı, mirasbırakanın belirli bir malı bir mirasçıya bırakmasının kural olarak paylaştırma kuralı sayılacağını, bunun vasiyet olarak nitelenebilmesi için tasarruftan bu yönde açık bir iradenin anlaşılması gerektiğini vurgulamaktadır. Somut bir örnek vermek gerekirse: mirasbırakan vasiyetnamesinde köydeki evi büyük oğluna, şehirdeki dükkânı küçük oğluna bırakmışsa, bu bir paylaştırma kuralıdır ve oğullar bu yönergeyle bağlıdır; ancak ev ile dükkânın değerleri arasında mirasbırakanın öngörmediği önemli bir fark varsa, değeri düşük malı alan oğul lehine para ödenerek denkleştirme yapılır ve miras payları arasındaki dengesizlik giderilir. Böylece irade ile eşitlik bir arada korunur.