TMK 661. Madde
(1) (Mülga: 30/4/2014-6537/9 md.)
TMK 661. Madde Gerekçesi
Yürürlükteki Kanunun 598 inci maddesini kısmen karşılamaktadır. Madde İsviçre Medenî Kanununun 6 Ekim 1972 tarihli Kanunla değişik eski 621 inci maddesine uygun olarak ve üçfıkra hâ linde yeniden düzenlenmiştir. Birinci fıkrada, özgülemede, mahallîâ detlerin ve â det yoksa mirasçıların hâ l ve şanının göz önünde bulundurulmasınıarayan yürürlükteki metinden farklı olarak kişisel yetenek ve durumların esas alınacağı belirtilmiştir. İşletmenin satılmasıayrıca 668 inci maddede düzenlendiğinden satım ve taksim hususlarına bu fıkrada yer verilmemiştir. İkinci fıkra, kaynak Kanunun anılan hükmünün ikinci fıkrasıdikkate alınarak yeniden düzenlenmiştir. Üçüncüfıkrada da kaynak Kanunun üçüncüfıkrasıhükmügöz önüne alınmış ve yürürlükteki metinden farklı olarak işletmeye ehil olmanın belirlenmesinde özgüleme isteyen mirasçının eşinin yeteneklerinin de göz önünde tutulacağıbelirtilmiş, yürürlükteki metinde yer alan, mirasbırakanın oğullarından hiçbirisi işletmeyi üzerine almayıistemezse, o takdirde işletmeye ehil kız çocuklara özgülenebileceği yolundaki ifade maddeden çıkarılmış ve böylece kadın ve erkek mirasçılar arasında özgüleme bakımından eşitlik sağlanmıştır.
Açıklama
TMK Madde 661, kenar başlığı “Özgülenmenin hangi mirasçıya yapılacağı” olan ve tarımsal işletmenin birden çok ehil mirasçı arasında kime bırakılacağını belirleyen bir hüküm iken, 30/4/2014 tarihli ve 6537 sayılı Kanunun 9. maddesiyle yürürlükten kaldırılmıştır; bugün mülga durumdadır. Hüküm, işletmenin özgülenmesine ilişkin 659 ila 668. madde bütünü içinde, paylaşmada eşitliği düzenleyen 642 ve devamı maddelerin tarımsal işletmeye özgü bir uzantısıydı. Düzenleme, işletmeyi en iyi yürütebilecek mirasçının seçilmesine yönelik ölçütleri ortaya koyuyordu.
Gerekçeye göre madde üç fıkra hâlinde kaleme alınmıştı. Birinci fıkra, eski metnin mahallî âdetleri ve mirasçıların hâl ve şanını esas alan yaklaşımından farklı olarak, özgülemede mirasçının kişisel yetenek ve durumlarının esas alınacağını belirtiyordu. İkinci fıkra kaynak İsviçre Medenî Kanunu doğrultusunda düzenlenmiş, üçüncü fıkra ise işletmeye ehil olmanın tespitinde özgüleme isteyen mirasçının eşinin yeteneklerinin de göz önünde tutulacağını öngörmüştü. Önemli bir yenilik olarak, eski metindeki erkek çocuklara öncelik tanıyan ifade çıkarılmış ve kadın ile erkek mirasçılar arasında özgüleme bakımından tam eşitlik sağlanmıştı. İşletmenin satılması ise ayrıca 668. maddede düzenlendiğinden bu maddenin kapsamı dışında bırakılmıştı.
Mülga TMK Madde 661 uyarınca artık bu ölçütlerle özgüleme yapılamaz; tarımsal arazinin hangi mirasçıya bırakılacağı 5403 sayılı Kanunun ehil mirasçı kriterleri çerçevesinde belirlenir. Yargıtay’ın ilgili hukuk dairesi, 2014 sonrası açılan davalarda ehil mirasçının tespitinin güncel mevzuata göre yapılacağını, mülga özgüleme hükümlerine dönülemeyeceğini vurgulamıştır. Örneğin, mirasbırakanın geride biri ziraat mühendisi, diğeri şehirde memur iki çocuğu ve bir tarım işletmesi kalmışsa, avukatın bu mülga maddeye değil, güncel mevzuatın ehil mirasçı tespitine ve devir bedeline ilişkin kurallarına dayanması gerekir. Bu tespitte tarımla fiilen ilgilenme, geçimini önemli ölçüde tarımdan sağlama ve işletmeyi sürdürebilme yeteneği gibi ölçütler öne çıkar; mahkeme gerektiğinde bilirkişi incelemesiyle hangi mirasçının işletmeyi yaşatabileceğini değerlendirir. Böylece eski maddenin kişisel yetenek temelli yaklaşımı, içerik olarak korunmakla birlikte artık güncel arazi mevzuatının kavramlarıyla uygulanır.