TMK 668. Madde
(1) (Mülga: 30/4/2014-6537/9 md.)
TMK 668. Madde Gerekçesi
Yürürlükteki Kanunda bu maddeyi karşılayan bir hüküm yoktur. Madde İsviçre Medenî Kanununa 12 Aralık 1940 tarihinde eklenen eski 625 bis maddesinden alınmıştır. Burada işletmenin bir bütün olarak özgülenmesini mirasçılardan hiçbiri istemez ya da böyle bir istekte bulunmasına rağmen bu istek reddedilirse, mirasçılardan her birinin işletmenin bir bütün hâ linde satılmasınıisteyebileceği kabul edilerek, işletmenin varlığının ve bütünlüğünün korunması amaçlanmıştır. ÜÇÜNCÜAYIRIM MİRASTA DENKLEŞTİRME 130 Ayırımın başlığıyürürlükteki metinde “Mirasta İade” iken, kurumu daha iyi açıklaması bakımından “Mirasta Denkleştirme” olarak ifade edilmiştir. Zira burada, alınanıfiilen geri verme anlamında bir iade değil, terekeye geri verilmişbir kağıt üzerinde değerinin tereke hesabında göz önünde tutulması ve paylaşım sonucu mirasçı ya düşecek paydan indirilmesi söz konusudur. Bu ise bir denkleştirmedir.
Açıklama
TMK Madde 668, 30/4/2014 tarihli ve 6537 sayılı Kanun’un 9. maddesiyle yürürlükten kaldırılmış (mülga) bir hükümdür ve bugün uygulanmamaktadır. Mülga edilmeden önce madde, terekedeki tarımsal işletmenin paylaşımına ilişkin özel kurallar bütününün bir parçası olarak, işletmenin bütün hâlinde satılmasını düzenliyordu. Hüküm uyarınca, terekedeki bir işletmenin bir bütün olarak mirasçılardan birine özgülenmesini hiçbir mirasçı istemez ya da böyle bir istek reddedilirse, mirasçılardan her biri işletmenin bir bütün hâlinde satılmasını isteyebiliyordu. Bu düzenleme, tarımsal ve sınaî işletmelerin paylaşma sırasında parçalanarak ekonomik değerini yitirmesini önlemeyi amaçlayan ve TMK m.659 vd. ile bağlantılı bulunan bir koruma sistemi içinde yer alıyordu. Kaynağını İsviçre Medenî Kanunu’nun ilgili düzenlemelerinden almıştı.
Maddenin yürürlükte olduğu dönemde işleyiş mekanizması, işletmenin bütünlüğünün korunması esasına dayanıyordu. Mirasçılardan biri işletmenin tamamının kendisine özgülenmesini ister ve koşulları taşırsa, işletme bölünmeden ona verilebiliyordu; ancak böyle bir talep yoksa veya talep reddedilmişse, herhangi bir mirasçı işletmenin parça parça değil, bir bütün olarak satışını talep edebiliyordu. Bu yolla işletmenin üretim kapasitesinin ve ekonomik bütünlüğünün korunması hedeflenmişti. 6537 sayılı Kanun ile tarımsal arazilerin miras yoluyla bölünmesini önleyen yeni bir rejim getirilmiş; tarımsal işletmelerin paylaşımı, asgari tarımsal arazi büyüklüğü, ehil mirasçıya özgüleme ve yeni satış usulleri 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu çerçevesine taşınmıştır. Bu nedenle TMK m.659-668 arasındaki eski sistem yürürlükten kaldırılmıştır.
Mülga olması nedeniyle TMK Madde 668’e bugün herhangi bir uyuşmazlıkta doğrudan dayanılamaz; tarımsal işletmenin satışına ilişkin talepler artık 5403 sayılı Kanun’un ilgili hükümlerine göre çözülmektedir. Pratikte, bir tarımsal işletmenin mirasçılar arasında bölünmeden satılması ya da ehil mirasçıya özgülenmesi gerektiğinde, mahkemeler eski TMK m.668 yerine 5403 sayılı Kanun’daki güncel düzenlemeleri ve buna bağlı yönetmelik hükümlerini uygulamaktadır. Örneğin tarımsal niteliği korunması gereken bir işletmenin paylaşımında, hiçbir mirasçı işletmeyi devralmaya ehil değilse veya istekli çıkmazsa, satış usulü bu yeni mevzuat çerçevesinde yürütülür. Dolayısıyla bu maddenin günümüzdeki işlevi tarihsel olup, yürürlükteki tarım hukuku rejimine geçişin bir parçasını oluşturmaktadır.