TMK 669. Madde
(1) Yasal mirasçılar, mirasbırakandan miras paylarına mahsuben elde ettikleri sağlararası karşılıksız kazandırmaları, denkleştirmeyi sağlamak için terekeye geri vermekle birbirlerine karşı yükümlüdürler.
(2) Mirasbırakanın çeyiz veya kuruluş sermayesi vermek ya da bir malvarlığını devretmek veya borçtan kurtarmak ve benzerleri gibi karşılık almaksızın altsoyuna yapmış olduğu kazandırmalar, aksi mirasbırakan tarafından açıkça belirtilmiş olmadıkça, denkleştirmeye tâbidir.
TMK 669. Madde Gerekçesi
Yürürlükteki Kanunun 603 üncü maddesini karşılamaktadır. Kenar başlık madde ile uyumlu hâ le getirilmiştir. Birinci fıkrada hüküm değişikliği yoktur. İkinci fıkrada denkleştirmeye tâ bi olan ve örnek olarak sayılan sağlararasıkarşılıksız kazandırmalar arasına, İsviçre Medenî Kanununun 626 ncı maddesinin ikinci fıkrasında yapılan, fakat yürürlükteki metinde bulunmayan “bir malvarlığınıdevretmek” hususu da eklenmiştir.
Açıklama
TMK Madde 669, mirasta denkleştirme kurumunun temelini oluşturarak yasal mirasçıların birbirlerine karşı geri verme yükümlülüğünü düzenler. Birinci fıkraya göre yasal mirasçılar, mirasbırakandan miras paylarına mahsuben elde ettikleri sağlararası karşılıksız kazandırmaları, denkleştirmeyi sağlamak amacıyla terekeye geri vermekle birbirlerine karşı yükümlüdürler. İkinci fıkra ise denkleştirmeye tâbi kazandırmaları örnekleyerek; çeyiz veya kuruluş sermayesi vermek, bir malvarlığını devretmek, borçtan kurtarmak ve benzeri gibi karşılıksız kazandırmaların, mirasbırakan açıkça aksini belirtmedikçe denkleştirmeye tâbi olacağını öngörür. Bu hüküm, TMK m.495 vd.’daki yasal mirasçılık düzeniyle ve TMK m.560 vd.’daki tenkis kurumuyla yakından bağlantılıdır; ancak tenkisten farklı olarak denkleştirme, yalnızca yasal mirasçılar arasındaki bir iç paylaşım meselesidir ve saklı paya değil, eşit muameleye dayanır.
Uygulamada denkleştirme, mirasbırakanın sağlığında bir ya da birkaç mirasçısına yaptığı karşılıksız kazandırmaların terekeye yansıtılması suretiyle işler. Altsoya yapılan kazandırmalarda, mirasbırakanın aksini açıkça belirtmemiş olması hâlinde denkleştirme yükümlülüğü kendiliğinden doğar; bu, altsoy lehine bir karine niteliğindedir. Altsoy dışındaki yasal mirasçılarda ise denkleştirme, ancak kazandırmanın miras payına mahsuben yapıldığının anlaşılması hâlinde söz konusu olur. Çeyiz, iş kurma sermayesi, taşınmaz devri ya da borçtan kurtarma gibi değer aktarımları, karşılıksız oldukları sürece denkleştirmeye girer; buna karşılık TMK m.674 ve m.675 kapsamındaki olağan eğitim giderleri, olağan hediyeler ve alışılmış çeyiz masrafları bu yükümlülüğün dışında bırakılmıştır. Denkleştirilecek değer ise TMK m.673 uyarınca paylaşma anındaki güncel değere göre hesaplanır.
Maddenin sonucu, mirasbırakanın sağlığında bazı mirasçılara yaptığı kazandırmaların paylaşmada hesaba katılarak mirasçılar arasında eşitliğin sağlanmasıdır; böylece önceden değer alan mirasçının payı, aldığı oranda azaltılır. Örneğin üç çocuğundan yalnızca birine iş kurması için önemli bir sermaye veren mirasbırakanın ölümünde, bu sermaye terekeye geri verilmek üzere hesaba katılır ve diğer iki çocukla denge kurulur. Mirasbırakan kazandırma sırasında bunu denkleştirme dışı tutma iradesini açıkça belirtmişse, geri verme yükümlülüğü doğmaz. Yargıtay ilgili hukuk dairesi, TMK Madde 669 uyarınca altsoya yapılan karşılıksız kazandırmaların aksi belirtilmedikçe denkleştirmeye tâbi olduğunu, mirasbırakanın denkleştirme dışı bırakma iradesinin ise açıkça ortaya konulması gerektiğini istikrarla kabul etmektedir.