Açıklama

TMK m.670, mirasçılık sıfatının kaybı hâlinde başlığı altında mirasta denkleştirme yükümlülüğünın işleyişinde önemli bir düğüm noktasını düzenlemektedir. Maddenin açılış cümlesi — “Mirasın açılmasından önce veya sonra mirasçılık sıfatını kaybeden mirasçıya ait geri verme yükümlülüğü, onun yerini alan mirasçılara, miras paylarında meydana gelen artış…” — düzenlemenin esas iskeletini ortaya koymakta; hükmün tek fıkrası içinde kuralın tüm unsurları toplanmıştır. Hüküm, 743 sayılı önceki Medenî Kanun’un 604. maddesinden alınarak günümüz diline uyarlanmış; böylece mirasbırakanın sağlığında altsoya yaptığı kazandırmaların paylaşmada dikkate alınması bakımından Türk hukukunda yerleşik bir çerçeve sunulmuştur.

Maddenin tek fıkrası “Mirasın açılmasından önce veya sonra mirasçılık sıfatını kaybeden mirasçıya ait geri verme yükümlülüğü, onun yerini alan mirasçılara, miras paylarında meydana gelen artış oranında geçer.” ifadesiyle hükmün esasını kurmaktadır. Bu düzenlemenin unsurları tek tek ele alındığında, altsoyun denkleştirmesi, iade yükümlülüğü, karşılıksız kazandırma, eğitim ve çeyiz giderleri kavramlarının somut olayda nasıl karşılanacağı ortaya çıkar. Özellikle kuralın uygulanabilmesi için öngörülen koşulların her birinin ispatı ayrı ayrı yapılmalı; aksi takdirde hak talebinin dayanaktan yoksun kalma riski doğar.

Madde, TMK 668-675, 505 vd. (saklı pay), 560 vd. (tenkis), Noterlik Kanunu ile bir bütün halinde uygulanır. mirasçılık sıfatının kaybı hâlindena ilişkin bir uyuşmazlıkta hâkim yalnız 670. maddeyi değil, TMK 560 (tenkis), 669 (iade seçeneği), 674 (sağlıklılar lehine sayışma) gibi komşu hükümleri de dikkate almak zorundadır. Bu bütünsel yorum, TMK m.1’deki kanunun sözü ve özüyle uygulanma ilkesinin 670. madde bakımından somutlaşmış halidir ve sistematik tutarlılığı güvenceye alır.

Yargıtay 14. ve 8. Hukuk Daireleri içtihatlarında, mirasçılık sıfatının kaybı hâlinde konulu davalarda maddenin koruduğu menfaatin niteliğine göre değerlendirme yapılmaktadır. Kararlarda öne çıkan ortak ölçüt; iddianın somut olayda maddenin unsurlarını tam karşılayıp karşılamadığı ve karşı tarafın savunmasının hakkaniyete uygun olup olmadığıdır. Hak düşürücü sürelerin re’sen gözetileceği, zamanaşımının ise ileri sürülmesi halinde değerlendirileceği de yerleşik kabul görmektedir.

Pratik açıdan 670. madde, hem dava açılırken hem de savunma kurulurken dikkatle işlenmelidir. mirasçılık sıfatının kaybı hâlinde iddiasının unsurları dilekçede sistematik biçimde sunulmalı; her unsur için hangi delile başvurulacağı HMK m.194 çerçevesinde açıkça gösterilmelidir. Karşı tarafın savunmasında kullanabileceği def’iler (zamanaşımı, ifa, takas, dürüstlük kuralı) önceden öngörülmeli; bilirkişi incelemesi gerektiren hususlar için usulüne uygun talep açılışta yapılmalıdır. Bu metodolojik titizlik, mirasta denkleştirme yükümlülüğü alanındaki davaların öngörülebilir biçimde sonuçlanmasına hizmet eder.

Son değerlendirmede mirasçılık sıfatının kaybı hâlinde kapsamındaki davalarda başvurulacak yöntem şu üç aşamadan oluşur: ilk olarak maddenin sözünden hareketle hükmün kapsamı belirlenir; ardından sistematik konum ve komşu hükümler (TMK 560 (tenkis), 669 (iade seçeneği), 674 (sağlıklılar lehine sayışma)) ışığında yorum yapılır; son olarak da somut olayın koşulları hakkaniyet süzgecinden geçirilir. Bu aşamalı yaklaşım, Yargıtay’ın bozma sebeplerinden birini —maddenin dar veya geniş yorumu— ortadan kaldırır. Avukat ve hâkim için ortak nokta; maddenin lafzına sadık kalırken özünden uzaklaşmamak, öz adına lafzı bertaraf etmemektir.