TMK 677. Madde
(1) Terekenin tamamı veya bir kısmı üzerinde miras payının devri konusunda mirasçılar arasında yapılan sözleşmelerin geçerliliği yazılı şekle bağlıdır.
(2) Bir mirasçının üçüncü kişiyle yapacağı böyle bir sözleşmenin geçerliliği, noterlikçe düzenlenmesine bağlıdır. Sözleşme bu kişiye paylaşmaya katılma yetkisi vermez; sadece paylaşma sonunda mirasçıya özgülenen payın kendisine verilmesini isteme hakkını sağlar.
TMK 677. Madde Gerekçesi
Yürürlükteki Kanunun 612 nci maddesini karşılamaktadır. Madde İsviçre Medenî Kanununun 635 inci maddesinde olduğu gibi iki fıkra hâ linde düzenlenmiştir. Kenar başlığıyla birlikte arılaştırılmak suretiyle kaleme alınmıştır. Maddenin birinci fıkrasına miras payının devrinin terekenin tamamıve ya bir kısmı üzerinde olabileceği hükmüeklenmiştir. Böylece öğretide ve yargıkararlarında kabul edilen, payın devrinin terekenin tamamıüzerindeki payıkapsamasının zorunlu olmadığıyönündeki görüşyasal dayanak bulmuştur. Yürürlükteki maddenin birinci fıkrasında yer alan “ana yahut babanın müteveffa karı ve kocasından olan çocuklarıyla bu çocuklara müteveffadan isabet eden hissenin temlikine müteallik akdedecekleri mukavelenin” sözleri çıkartılmış ve fıkra İsviçre Medenî Kanununun 635 inci maddesine uygun hâ le getirilmiştir. Sağkalan eşe intifa hakkıtanıyan yürürlükteki Kanunun 445 ve 446 ncı madde hükümleri kaldırılmışolduğundan artık 612 nci maddedeki bu cümlenin bir anlamıkalmamış, dolayısıyla bu hüküm de madde metninden çıkartılmıştır.
Açıklama
TMK Madde 677, miras payı üzerinde yapılan sözleşmeleri ve bunların geçerlilik şeklini düzenleyerek miras hukukunda önemli bir tasarruf imkânını çerçeveler. Birinci fıkraya göre, terekenin tamamı veya bir kısmı üzerinde miras payının devri konusunda mirasçılar arasında yapılan sözleşmelerin geçerliliği yazılı şekle bağlıdır. İkinci fıkra ise bir mirasçının üçüncü kişiyle yapacağı böyle bir sözleşmenin geçerliliğini noterlikçe düzenlenmeye bağlar ve bu sözleşmenin üçüncü kişiye paylaşmaya katılma yetkisi vermediğini belirtir. Bu hüküm, mirasın açılmasından önce yapılan sözleşmeleri geçersiz sayan TMK m.678 ile karşıtlık oluşturur; çünkü burada miras açılmış, yani mirasbırakan ölmüş ve miras payı doğmuştur. Paylaşma usulünü düzenleyen TMK m.676 ile de yakından bağlantılıdır.
Maddenin işleyişinde şekil koşulu ve tarafların kimliği belirleyicidir. Mirasçılar kendi aralarında miras payını devrederken adi yazılı şekil yeterliyken, mirasçının payını dışarıdan bir üçüncü kişiye devretmesi hâlinde noterde düzenleme şekli zorunludur; bu ağırlaştırılmış şekil, hem işlemin ciddiyetini hem de üçüncü kişinin korunmasını sağlar. İkinci fıkranın önemli bir sonucu, üçüncü kişinin sözleşmeyle paylaşmaya katılma yetkisi kazanmamasıdır; üçüncü kişi yalnızca paylaşma sonunda mirasçıya özgülenen payın kendisine verilmesini isteme hakkını elde eder. Böylece paylaşma süreci mirasçılar arasında yürür, üçüncü kişi ise paylaşmanın sonucuna bağlı alacaklı konumunda kalır. Örneğin payını noterde bir yatırımcıya devreden mirasçı, paylaşma tamamlandığında kendisine düşen malları devralan kişiye aktarmakla yükümlü olur.
Maddenin sonuçları, miras payının devredilebilir bir değer olmasıyla paylaşma usulünün mirasçılara özgülüğü arasında denge kurar. Şekil koşullarına uyulmaması sözleşmeyi geçersiz kıldığından, özellikle üçüncü kişiyle yapılan ve noter düzenlemesi bulunmayan devir işlemleri hüküm doğurmaz. Yargıtay’ın ilgili hukuk dairelerinin kararlarında, mirasçının üçüncü kişiyle yaptığı miras payı devir sözleşmesinin noterde düzenleme şekline tâbi olduğu, bu şekle uyulmadan yapılan devrin geçersiz sayıldığı ve üçüncü kişinin doğrudan paylaşmaya katılamayacağı kabul edilir. Pratikte mirasçı payını bir üçüncü kişiye noterde devretse dahi, alacaklı sıfatındaki bu kişi TMK Madde 677 uyarınca paylaşma davasına bizzat taraf olamaz; ancak mirasçıya düşen payın kendisine teslimini talep edebilir.