TMK 691. Madde
(1) İşletme usulünün veya tarım türünün değiştirilmesi, adî kiraya veya ürün kirasına ilişkin sözleşmelerin yapılması veya feshi, toprağın ıslahı gibi önemli yönetim işleri için pay ve paydaş çoğunluğuyla karar verilmesi gerekir.
(2) Olağan yönetim sınırlarını aşan ve paylı malın değerinin veya yarar sağlamaya elverişliliğinin korunması için gerekli bakım, onarım ve yapı işlerinde de aynı çoğunluk aranır.
(3) Pay ve paydaşların eşitliği hâlinde hâkim, paydaşlardan birinin istemi üzerine bütün paydaşların menfaatini gözeterek hakkaniyete uygun bir karar verir; gerekli gördüğü işlerin yapılması için paydaşlar arasından veya dışarıdan bir kayyım atayabilir.
TMK 691. Madde Gerekçesi
Yürürlükteki Kanununun 624 üncü maddesinin üçüncüfıkrasınıkarşılamaktadır. Maddenin düzenlenmesinde İsviçre Medenî Kanununun yeni 647b ve 647c maddelerinden yararlanılmıştır. Paylımülkiyete konu olan şeyden yararlanma ve ya bu şeyin işletme usulünün değiştirilmesi adî kira ya ve ya ürün kirasına ilişkin sözleşmelerin yapılmasıve ya feshi, toprağın ıslahı gibi işler önemli yönetim işleri olarak birinci fıkra ya konulmuştur. Maddenin ikinci fıkrasında da olağan yönetim sınırlarınıaşan ve paylımalın değerinin ve ya yarar sağl ama ya elverişliliğinin korunması için gerekli bakım, onarım ve yapıişleri önemli işler olarak gösterilmiştir. Üçüncüfıkrada çoğunluk sağlanamamasıhâ linde, paydaşlardan her birine hâ kime başvurma hakkıtanınmıştır.
Açıklama
TMK Madde 691, paylı mülkiyette önemli yönetim işlerini düzenleyerek bunları pay ve paydaş çoğunluğunun kararına bağlamaktadır. Hüküm, olağan yönetim işlerini her paydaşa bırakan TMK m.690 ile olağanüstü işleri oybirliğine bağlayan TMK m.692 arasında orta bir kademe oluşturur. Maddenin birinci fıkrasında önemli yönetim işleri örnekseme yoluyla sayılır: işletme usulünün veya tarım türünün değiştirilmesi, adî kiraya yahut ürün kirasına ilişkin sözleşmelerin yapılması veya feshi, toprağın ıslahı gibi işler bu kapsamdadır. İkinci fıkra, olağan yönetim sınırlarını aşan ve paylı malın değerinin yahut yarar sağlamaya elverişliliğinin korunması için gerekli bakım, onarım ve yapı işlerini de aynı çoğunluğa tâbi kılar. Böylece malın ekonomik değerini doğrudan etkileyen kararlar, tek bir paydaşın iradesine bırakılmaz.
Maddenin uygulanmasında aranan nisap çift yönlüdür: hem paydaşların sayıca çoğunluğu hem de paylarının değer olarak çoğunluğu birlikte sağlanmalıdır. Yalnızca paydaş sayısının veya yalnızca pay oranının üstün olması yeterli değildir; bu çifte koşul, hem küçük paylı çok sayıda paydaşın hem de tek başına büyük paya sahip bir paydaşın diğerlerini ezmesini engeller. Çoğunluk kararıyla, paylı bir tarım arazisinde ürün deseninin değiştirilmesine, taşınmazın kiraya verilmesine yahut kira ilişkisinin sona erdirilmesine karar verilebilir. Üçüncü fıkra, eşitlik nedeniyle çoğunluğun sağlanamadığı tıkanma hâli için yargısal çözüm öngörür: hâkim, paydaşlardan birinin istemi üzerine bütün paydaşların menfaatini gözeterek karar verir ve gerekli gördüğü işlerin yapılması için bir kayyım atayabilir.
Gerekli çoğunluk olmaksızın alınan önemli yönetim kararı diğer paydaşları bağlamaz; karara katılmayan paydaş, işlemin geçersizliğini ileri sürebilir ve zarara uğramışsa giderim isteyebilir. Yargıtay, önemli yönetim işlerinde pay ve paydaş çoğunluğunun birlikte aranması gerektiğini, bu nisap sağlanmadan yapılan kira ve işletme değişikliklerinin azlık paydaşa karşı ileri sürülemeyeceğini vurgular. Somut örnek: dört paydaşlı ve eşit paylı bir bağda, paydaşlardan ikisi bağın sökülüp zeytinliğe çevrilmesini, diğer ikisi ise mevcut kullanımın sürdürülmesini istiyorsa, pay ve paydaş eşitliği nedeniyle çoğunluk oluşmaz. Bu durumda paydaşlardan biri TMK m.691/3 uyarınca hâkime başvurur; hâkim tüm paydaşların yararını tartarak ya değişikliğe karar verir ya da işleri yürütmek üzere bir kayyım atayarak çıkmazı çözer.