TMK 721. Madde
(1) İki taşınmazı birbirinden ayırmaya yarayan duvar, parmaklık, çit gibi sınırlıklar, aksi ispat edilmedikçe, her iki komşunun paylı malı sayılır.
TMK 721. Madde Gerekçesi
Yürürlükteki Kanunun 647 nci maddesini karşılamaktadır. Yürürlükteki maddenin “Tahdit eden şeylerin hükmü ” şeklindeki kenar başlığı İsviçre Medenî Kanununun 670 inci maddesine uygun olarak “Sınırlıklar üzerinde paylımülkiyet” şeklinde değiştirilmiştir. Madde arılaştırılmak suretiyle yeniden kaleme alınmıştır. Hüküm değişikliği yoktur.
Açıklama
TMK Madde 721, iki taşınmazı birbirinden ayıran duvar, parmaklık, çit gibi sınırlık tesislerinin mülkiyet durumunu bir karine ile çözüme bağlayarak, komşuluk hukukunda sık karşılaşılan uyuşmazlıkları önler. Hükme göre, iki taşınmazı ayırmaya yarayan bu tür sınırlıklar, aksi ispat edilmedikçe her iki komşunun paylı malı sayılır. Bu düzenleme, m.688 ve devamındaki paylı mülkiyet hükümleri ile m.719 ve m.720’deki sınır belirleme kurallarıyla bütünlük içinde okunmalıdır; zira sınırlık tesisi çoğu zaman iki parselin tam sınır çizgisi üzerinde yer alır. Gerekçede açıklandığı üzere madde, eski 743 sayılı Kanunun 647. maddesini karşılamakta ve İsviçre Medenî Kanununun 670. maddesine uygun olarak ‘Sınırlıklar üzerinde paylı mülkiyet’ başlığını taşımaktadır; eski ‘tahdit eden şeylerin hükmü’ ifadesi sadeleştirilmiş, ancak hükmün özünde bir değişiklik yapılmamıştır.
Maddenin getirdiği karine, sınırlık üzerindeki mülkiyetin paylı olduğu yönünde bir adi karine olup, aksini iddia eden tarafın bunu ispatlamasını gerektirir. Karinenin işlemesi için sınırlığın iki taşınmazı birbirinden ayırma işlevini görmesi ve fiilen sınır hattında bulunması yeterlidir; tesisin kim tarafından, kimin masrafıyla yapıldığı ayrıca araştırılmaksızın paylı mülkiyet kabul edilir. Aksini ileri süren komşu, örneğin duvarın tamamen kendi arazisi içinde kaldığını, masrafının tümünü kendisinin karşıladığını veya tapu kaydı ya da yapı ruhsatı gibi belgelerle tesisin yalnızca kendisine ait olduğunu ispatlayarak karineyi çürütebilir. Paylı mülkiyetin sonucu olarak, sınırlığın bakımı, onarımı ve giderlerine her iki komşu pay oranında katlanır; tesis üzerinde tek başına tasarruf, diğer paydaşın hakkını ihlal edecek biçimde gerçekleştirilemez ve önemli değişiklikler için paydaşların ortak iradesi aranır.
Hükmün pratik sonucu, sınırlık tesisleri çevresindeki masraf ve müdahale uyuşmazlıklarında ispat yükünü dağıtarak komşular arasındaki dengeyi korumaktır; karine sayesinde, aksi kanıtlanmadıkça her iki taraf da tesis üzerinde eşit hak ve yükümlülüğe sahip sayılır. Yargıtay içtihadında, sınırlığın paylı mal sayılması için keşif ve bilirkişi incelemesiyle tesisin sınır hattındaki konumunun saptanması, paylı mülkiyetin reddini isteyen tarafın güçlü ve somut delil sunması gerektiği vurgulanır. Somut bir örnek: iki komşu bahçe arasındaki çitin yıllar sonra yıkılması üzerine, bir komşunun çiti tek başına yenilemek isteyip masrafı diğerinden talep etmesi hâlinde, çit aksi ispatlanmadıkça paylı mal sayılacağından, onarım giderine her iki komşu da payı oranında katlanmak zorundadır; çitin tamamen kendisine ait olduğunu iddia eden komşu bunu ispatlayamazsa, masrafı tek başına yüklenemez.