TMK 730. Madde
(1) Bir taşınmaz malikinin mülkiyet hakkını bu hakkın yasal kısıtlamalarına aykırı kullanması sonucunda zarar gören veya zarar tehlikesi ile karşılaşan kimse, durumun eski hâline getirilmesini, tehlikenin ve uğradığı zararın giderilmesini dava edebilir.
(2) Hâkim, yerel âdete uygun ve kaçınılmaz taşkınlıklardan doğan zararların uygun bir bedelle denkleştirilmesine karar verebilir.
TMK 730. Madde Gerekçesi
Yürürlükteki Kanunun 656 ncı maddesini karşılamaktadır. Kenar başlığıyla birlikte arılaştırılmak suretiyle yeniden kaleme alınmış ve maddeye yeni bir fıkra eklenmiştir. Eklenen yeni fıkrayla, iki koşulun bir arada bulunmasıhâ linde, taşınmaz malikinin taşkınlıklardan doğan sorumluluğunda çatışan yararların denkleştirilmesine olanak sağlanmıştır. Aranan koşullardan birincisi, taşınmaz malikinin sorumluluğuna yol açan taşkınlığın “yerel â dete uygun olması”, ikincisi ise bu taşkınlığın “kaçınılmaz” olmasıdır. Böylece bu maddede mevcut olan bir boşluk fedakâ rlığın denkleştirilmesi ilkesi doğrultusunda doldurulmuştur. Kanunda böyle bir boşluğun bulunduğu hususu, İsviçre ve Almanya’da da hiss edilmiştir. İsviçre Federal Mahkemesinin bu konuda aldığıboşluk doldurucu nitelikteki kararına karşın İsviçre Medenî Kanununun 679 uncu maddesinde de bu yönde bu güne kadar henüz bir değişiklik yapılmamıştır. Alman Federal Mahkemesi bu konuda maddede yer alan ifadelerden daha da ileri giderek, yerel â dete uygun olmasa b ile Ülke ekonomisine hizmet ediyorsa, taşınmaz malikinin taşkınlıklara katlanma zorunluluğunu öngörmekte, buna karşılık bu taşkınlığın doğurduğu zararın uygun bir bedel ile denkleştirilmesini kabul etmektedir.
Açıklama
TMK Madde 730, taşınmaz malikinin mülkiyet hakkını yasal kısıtlamalara aykırı kullanmasından doğan sorumluluğunu düzenleyerek eski Kanunun 656. maddesini, yeni bir fıkra eklenerek karşılar. Birinci fıkraya göre, bir taşınmaz malikinin mülkiyet hakkını bu hakkın yasal kısıtlamalarına aykırı kullanması sonucunda zarar gören veya zarar tehlikesiyle karşılaşan kimse, durumun eski hâline getirilmesini, tehlikenin ve uğradığı zararın giderilmesini dava edebilir. Hüküm, komşuluk hukukunu düzenleyen maddelerin (özellikle m.737 taşkınlık yasağı ve m.738 kazı-yapı kuralları) yaptırım ayağını oluşturur; bu kurallara aykırılık hâlinde zarar görene üç ayrı talep imkânı tanır. Sorumluluk kusura değil, mülkiyetin yasal sınırlara aykırı kullanımına bağlandığından, malikin kusuru bulunmasa dahi sorumluluk doğabilir; bu yönüyle objektif nitelikli bir komşuluk sorumluluğudur.
Uygulama mekanizmasında zarar görene tanınan üç talep birbirini tamamlar. Eski hâle getirme istemi, aykırı kullanımın yarattığı fiilî durumun ortadan kaldırılmasını; tehlikenin giderilmesi istemi, henüz zarar doğmamış olsa bile yakın zarar riskinin bertaraf edilmesini; zararın giderilmesi istemi ise gerçekleşmiş zararın tazminini hedefler. Önleyici nitelikteki tehlikenin giderilmesi talebi, zarar gerçekleşmeden harekete geçme olanağı sağlar. İkinci fıkra, maddeye eklenen önemli bir denge ögesidir: hâkim, yerel âdete uygun ve kaçınılmaz taşkınlıklardan doğan zararların uygun bir bedelle denkleştirilmesine karar verebilir. Böylece taşkınlık hem yerel teamüle uygun hem de kaçınılmazsa, faaliyetin tümüyle durdurulması yerine, çatışan menfaatler fedakârlığın denkleştirilmesi ilkesiyle uzlaştırılır ve zarar gören uygun bir bedelle tatmin edilir. Hâkim her iki koşulun birlikte bulunup bulunmadığını bilirkişiyle saptar.
Sonuçlar yönünden yasal kısıtlamaya aykırı kullanım hâlinde malik, eski hâle getirme ve zararı giderme yükümü altına girer; taşkınlık yerel âdete uygun ve kaçınılmazsa, men yerine ikinci fıkra uyarınca denkleştirme bedeline hükmedilir. Yargıtay, m.730 davalarında keşif ve bilirkişiyle aykırılığın, zararın ve illiyet bağının saptanmasını; ayrıca taşkınlığın yerel âdete uygunluğu ile kaçınılmazlığının ayrı ayrı incelenmesini arar. Somut örnek: arazisinde kurduğu tesisten çıkan sular komşu tarlayı sürekli su altında bırakan malike karşı zarar gören, suyun kesilmesini, tarlanın eski hâline getirilmesini ve oluşan ürün zararının tazminini isteyebilir; faaliyet yöre için olağan ve teknik olarak kaçınılmaz bir taşkınlık yaratıyorsa, mahkeme tesisi tümüyle kapatmak yerine zarar gören lehine uygun bir denkleştirme bedeline hükmedebilir.