TMK 741. Madde
(1) Komşu taşınmaz maliklerinin bitki dikerken uymak zorunda oldukları kurallar özel kanunlarla belirlenir.
TMK 741. Madde Gerekçesi
Yürürlükteki Kanunun 665 inci maddesini karşılamaktadır. Maddenin kenar başlığı İsviçre aslında “Kantonal kurallar” şeklindedir. Bunun yerine maddenin içeriğine uygun bir kavram olarak “Özel kurallar” şeklinde değiştirilmiştir. Hüküm değişikliği yoktur. Arılaştırılmak suretiyle yeniden kaleme alınmıştır.
Açıklama
TMK Madde 741, komşu taşınmaz maliklerinin bitki dikerken uymaları gereken kuralların özel kanunlarla belirlenmesini öngören bir yollama hükmüdür ve eski Kanunun 665. maddesini karşılar. İsviçre aslında “Kantonal kurallar” biçiminde olan kenar başlık, Türkiye’nin üniter yapısına uygun olarak “Özel kurallar” şeklinde düzenlenmiştir; hükmün özünde bir değişiklik yapılmamış, yalnızca dili sadeleştirilmiştir. Madde, bitki dikiminde komşular arasındaki mesafe, sınıra yakınlık ve ağaç türleri gibi teknik ayrıntıları doğrudan Medeni Kanun içinde düzenlemek yerine, bu konuları ilgili özel mevzuata bırakır. Böylece m.740’taki taşan dal ve köklere ilişkin genel kural ile bu maddedeki özel düzenleme yetkisi birbirini tamamlar; genel kuralın çerçevesini Medeni Kanun, ayrıntıyı özel kanunlar çizer.
Uygulama mekanizması bakımından maddenin tek fıkrası, bir yetki devri ve atıf işlevi görür. Komşular arasında bitki dikiminden doğan uyuşmazlıklarda hâkim, öncelikle konuya ilişkin özel kanun veya yönetmelik hükümlerinin bulunup bulunmadığını araştırır. Tapu, kadastro, orman, mera ve belediye imar mevzuatı ile yörede geçerli yerel düzenlemeler bu kapsamda değerlendirilir. Özel bir kural mevcutsa, dikim mesafesi ve koşulları o kurala göre belirlenir. Özel kanunun bulunmadığı veya boşluk olduğu hâllerde ise hâkim, m.740’taki genel kural ile m.737’deki komşuluk taşkınlığı yasağını ve yerel âdeti gözeterek somut çözüm üretir. Bu yapı, ülke genelinde tek tip bir mesafe kuralı dayatmak yerine bölgesel ihtiyaçlara esneklik tanır.
Sonuçlar yönünden özel kanunda öngörülen dikim kurallarına aykırı biçimde sınıra çok yakın ağaç diken malike karşı komşu, bu ağaçların kaldırılmasını veya kurala uygun mesafeye çekilmesini talep edebilir; ayrıca taşan dal ve kökler bakımından m.740 devreye girer. Yargıtay, bitki dikim uyuşmazlıklarında öncelikle uygulanabilir özel mevzuatın ve yerel âdetin keşif yoluyla saptanmasını, bilirkişi marifetiyle ağaç türü ve mesafesinin belirlenmesini arar. Somut örnek: bir bağ veya bahçe sahibinin sınır boyuna diktiği kavak ağaçları, yörede geçerli bir mesafe düzenlemesine aykırıysa ve komşunun arazisini gölgeleyip ürün verimini düşürüyorsa, komşu özel kurala dayanarak ağaçların sökülmesini isteyebilir; özel kural yoksa hâkim yerel âdete ve dürüstlük kuralına göre makul bir mesafe belirleyerek uyuşmazlığı çözer. Hüküm değişikliği bulunmadığından eski içtihatlar güncelliğini korur.