TMK 75. Madde
(1) Genel kurul, yönetim veya denetim kurulunun gerekli gördüğü hâllerde veya dernek üyelerinden beşte birinin yazılı başvurusu üzerine, yönetim kurulunca olağanüstü toplantıya çağrılır.
(2) Yönetim kurulu, genel kurulu toplantıya çağırmazsa; üyelerden birinin başvurusu üzerine, sulh hâkimi, üç üyeyi genel kurulu toplantıya çağırmakla görevlendirir.
TMK 75. Madde Gerekçesi
Madde genel kurulun olağanüstütoplanmasınıdüzenlemektedir. Bazıönemli ve zorunlu durumlarda genel kurulun olağanüstütoplantı ya çağrılmasıgerekebilir. Birinci fıkrayla olağanüstüçağrıyıyapabilecek organlar ile üye sayısıbelirlenmiştir. İkinci fıkrayla da yönetim kurulunun genel kurulu toplantı ya çağırmamasıhâ linde üyelerden birinin başvurusu üzerine sulh hâ kiminin üçüyeyi genel kurulu toplantı ya çağırmakla görevlendirebileceği öngörülmüştür.
Açıklama
TMK Madde 75, genel kurulun olağan toplantı dönemleri dışında, gerektiğinde olağanüstü toplanmasını düzenler. Birinci fıkraya göre genel kurul; yönetim veya denetim kurulunun gerekli gördüğü hâllerde ya da dernek üyelerinden beşte birinin yazılı başvurusu üzerine, yönetim kurulunca olağanüstü toplantıya çağrılır. Bu mekanizma, ertelenemeyecek ve olağan toplantı dönemine kadar beklenemeyecek önemli konuların ivedilikle karara bağlanmasını sağlar. Üyelerin beşte birine tanınan çağrı talebi hakkı, azınlığın yönetim üzerinde denetim kurması ve gündem belirlemesi açısından önemli bir güvencedir. Düzenleme, TMK Madde 74’teki olağan toplantı hükmünü tamamlar ve TMK Madde 77’deki çağrı usulüyle birlikte uygulanır.
Hüküm, yönetim kurulunun çağrı görevini yerine getirmemesi ihtimaline karşı koruyucu bir yargısal yol öngörür. Üyelerden beşte birinin usulüne uygun yazılı başvurusuna rağmen yönetim kurulu genel kurulu olağanüstü toplantıya çağırmazsa, üyelerden herhangi biri sulh hukuk hâkimine başvurabilir. Hâkim, üç üyeyi genel kurulu toplantıya çağırmakla görevlendirir; böylece yönetimin pasif kalarak üyelerin iradesini bloke etmesi engellenir. Bu güvence, TMK Madde 84’teki yönetim kurulunun yeter sayıdan düşmesi hâlinde öngörülen sulh hâkimliği başvurusuyla benzer bir koruma mantığı taşır. Yönetim kurulunun çağrı yükümlülüğü bağlıdır; beşte bir çoğunluğun talebi usulüne uygunsa, takdir yetkisi bulunmaksızın çağrı yapılmalıdır.
Yönetim kurulunun haklı bir gerekçe olmaksızın çağrıdan kaçınması, üyelere sulh hâkimliğine başvurma hakkı doğurur ve bu durum yönetim kurulu üyelerinin sorumluluğunu da gündeme getirebilir. Yargıtay, üyelerin beşte birinin yazılı talebine rağmen genel kurulu toplamayan yönetim kuruluna karşı, üyelerden birinin sulh hâkimliğine başvurarak görevlendirme isteyebileceğini kabul etmektedir. Somut bir örnekle: iki yüz üyeli bir dernekte kırk üye, yönetim kurulunun malvarlığını usulsüz kullandığı iddiasıyla olağanüstü genel kurul çağrısı yapılmasını yazılı olarak isterse, yönetim kurulu bu talebi yerine getirmek zorundadır. Çağrı yapılmazsa, başvuran üyelerden biri sulh hâkimliğine giderek üç üyenin genel kurulu toplantıya çağırmakla görevlendirilmesini sağlayabilir.