Açıklama

Türk Medeni Kanunu’nun 75. maddesi, dernek genel kurulunun olağanüstü toplantıya çağrılmasını düzenleyen iki fıkralı hükümdür. Madde, yönetim veya denetim kurulunun gerekli gördüğü hallerde ya da üyelerin beşte birinin yazılı başvurusu üzerine yönetim kurulunca olağanüstü toplantıya çağrılacağını; yönetim kurulu çağırmazsa üyelerden birinin başvurusu üzerine sulh hâkiminin üç üyeyi toplantıya çağırmakla görevlendireceğini hükme bağlamaktadır.

Olağanüstü toplantı mekanizması, acil veya beklenmedik gelişmeler karşısında derneğin toplanmasını sağlayan yedek bir araçtır. Yönetim kurulunun yetersizliği, ağır yönetim hataları, mali kriz, önemli bir hukuki gelişme veya üyelerin olağan dışı gündem isteği bu gerekçeleri oluşturabilir. Üyelerin beşte biri, yazılı başvuruyla toplantı talebini yönetim kuruluna iletebilir; bu başvuruyu alan yönetim kurulu makul süre içinde toplantıya çağrı yapmak zorundadır.

İkinci fıkradaki sulh hâkimi mekanizması, maddenin en önemli yaptırım aracını oluşturur. Yönetim kurulu çağrı yapmaktan kaçınır ya da kaçamak yaparak oyalarsa herhangi bir üye sulh hâkiminden müdahale isteyebilir. Hâkim, koşulların oluştuğuna kanaat getirirse üç üyeyi genel kurulu toplantıya çağırmakla görevlendirir; bu üçlü geçici kurul yalnızca toplantıyı organize etmek amacıyla yetkilendirilmiştir, yönetim yetkisi devralmaz. Bu mekanizma hem yönetim kurulunun genel kurulu toplayamamasına hem de kasıtlı olarak toplantıdan kaçınmasına karşı etkili bir çözüm üretir. Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, sulh hâkiminden görevlendirme talep edebilmek için önce yönetim kuruluna yazılı başvuru yapılmış ve sonuçsuz kalmış olması koşulunu aramaktadır; dava açmadan doğrudan hâkime başvuru uygun bulunmamaktadır.