TMK 764. Madde
(1) Başkasına devredilen bir malın mülkiyetinin saklı tutulması kaydı, ancak resmî şekilde yapılacak sözleşmenin devralanın yerleşim yeri noterliğinde özel siciline kaydedilmesiyle geçerli olur.
(2) Hayvan satışlarında mülkiyeti saklı tutma sözleşmesi yapılamaz.
TMK 764. Madde Gerekçesi
Yürürlükteki Kanunun 688 inci maddesini karşılamaktadır. Hüküm değişikliği yoktur. Kenar başlıklarıyla birlikte arılaştırılmak suretiyle yeniden kaleme alınmıştır. Yürürlükteki metinde, mülkiyeti saklıtutma anlaşmasının alıcının yerleşim yerindeki noter tarafından onaylanması ve sic ile tescil edilmesi koşulu aranmıştır. Buna karşılık maddede, sözleşmenin herhangi bir noterde resmî şekilde düzenlenmesi, fakat alıcının yerleşim yeri noterliğinde sic ile kaydedilmesi esası getirilmiştir. Resmî şekil, sözleşmeyi daha güvenilir hâ le getirecektir. Bunun herhangi bir noterde düzenlenebilmesi ise, büyük bir kolaylık sağlar. Bu sözleşme, alıcının yerleşim yeri noterliğinde sic ile kaydedilecektir. Alıcının durumunu öğrenmek isteyenler için en uygun yer burasıdır. Hayvan satışlarında mülkiyeti saklıtutma sözleşmesi yapma gereği bulunmamaktadır. Çünkühayvan satışlarında teslimsiz rehin tesisi imkâ nıvardır; böylece satışparası, teslimsiz rehinde güvence altına alınabilecektir. (m.940.) 148
Açıklama
TMK Madde 764, mülkiyeti saklı tutma sözleşmesinin genel geçerlilik koşullarını düzenleyerek bu güvence kurumunun temel çerçevesini çizer. Maddeye göre, başkasına devredilen bir malın mülkiyetinin saklı tutulması kaydı, ancak resmî şekilde yapılacak sözleşmenin devralanın yerleşim yeri noterliğinde özel siciline kaydedilmesiyle geçerli olur. Böylece satıcı, malı alıcıya teslim etmesine rağmen mülkiyetini kendinde saklı tutarak, alıcının borcunu ödememesi hâlinde malın mülkiyetini koruma altına alır. Düzenleme iki kurucu şekil şartı getirir: sözleşmenin resmî şekilde, yani noter tarafından düzenlenmesi ve devralanın yerleşim yeri noterliğindeki özel sicile tescil edilmesi. Bu çifte koşul, hem işlemin güvenilirliğini hem de üçüncü kişilere karşı aleniyetini sağlamaya yöneliktir.
Maddenin getirdiği yenilik, sözleşmenin düzenlenmesi ile tescilinin yerini ayırmasıdır: sözleşme herhangi bir noterde resmî şekilde düzenlenebilir, ancak geçerlilik için mutlaka alıcının yerleşim yeri noterliğindeki özel sicile kaydedilmelidir. Sözleşmenin herhangi bir noterde yapılabilmesi taraflara büyük kolaylık sağlarken, tescilin alıcının yerleşim yerinde yapılması, alıcıyla iş yapacak üçüncü kişilerin onun mali durumunu öğrenmesi için en uygun yeri belirler. Bu aleniyet, alıcının elindeki malın aslında mülkiyetinin satıcıda olduğunu üçüncü kişilerin görebilmesini sağlayarak işlem güvenliğini korur. İkinci fıkra önemli bir istisna getirir: hayvan satışlarında mülkiyeti saklı tutma sözleşmesi yapılamaz; çünkü hayvan satışlarında teslimsiz rehin (m.940) kurma imkânı bulunduğundan, satış bedeli bu yolla güvence altına alınabilir ve ayrı bir mülkiyeti saklı tutma kaydına gerek kalmaz.
Bu şekil şartlarına uyulmamasının yaptırımı kesindir: resmî şekilde düzenlenmeyen ya da yerleşim yeri noterliğindeki sicile kaydedilmeyen mülkiyeti saklı tutma kaydı geçersizdir ve satıcı, malın mülkiyetini saklı tuttuğunu ileri süremez; bu durumda mülkiyet teslimle alıcıya geçmiş sayılır. Yargıtay, sicile kaydedilmemiş mülkiyeti saklı tutma kaydının üçüncü kişilere ve hatta taraflar arasında ileri sürülemeyeceğini, geçerlilik şartının emredici nitelikte olduğunu kabul eder. Somut bir örnekle: bir makine satıcısı, alıcının yerleşim yeri noterliğindeki özel sicile kaydettirmeden sadece adi yazılı sözleşmeyle mülkiyeti saklı tuttuğunu iddia ederse, bu kayıt geçersizdir ve alıcı malın maliki sayılır. TMK Madde 764 böylece güvence hakkını sıkı şekil koşullarına bağlayarak işlem güvenliğini korur.