TMK 765. Madde
(1) Taksitle mal satan kimse, bu satımlara ilişkin özel hükümlere uymak koşuluyla, mülkiyeti saklı tutma sözleşmesine dayanarak, sattığı malın geri verilmesini isteyebilir.
TMK 765. Madde Gerekçesi
Yürürlükteki Kanunun 689 uncu maddesini karşılamaktadır. Hüküm değişikliği yoktur. Kenar başlığıyla birlikte arılaştırılmak suretiyle yeniden kaleme alınmıştır. Maddede mülkiyeti saklıtutma sözleşmesine dayanılarak taksitle bir mal satılmasıhâ linde, satıcının, sattığımalıgeri alma hakkı düzenlenmektedir. Taksitle satımda, satıcının, malın geri verilmesini istemesi hâ linde ne gibi haklara sahip olduğu, Borçlar Kanununun 222 ve devamımaddelerinde yer almıştır. Bu nedenle burada yürürlükteki metinde olduğu gibi, eskimeden doğan tazminat ve münasip bir ücret tenzil ederek satışbedelini verme koşuluyla geri istemeden söz etmenin, gereksiz bir tekrar olacağıdüşünülmüş ve bu yöndeki hükümler alınmamıştır. Geri istemenin koşulları ve kapsamı, Borçlar Kanununda özel olarak düzenlendiğinden, burada sadece satıcının geri isteme hakkı, mülkiyet hakkıyla ilgili olduğu oranda düzenleme konusu yapılmıştır. Bu bağlamda, maddede, “bu satımlara ilişkin özel hükümlere uymak koşuluyla” ifadesine yer verilmiştir. Bu satımlara ilişkin özel hükümler, Borçlar Kanununun taksitle satıma ilişkin hükümleri olabileceği gibi, Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun hükümleri de olabilir.
Açıklama
TMK Madde 765, mülkiyeti saklı tutma sözleşmesinin taksitle satışlara uygulanmasını düzenleyerek bu güvence kurumunu özel bir satış türüyle ilişkilendirir. Maddeye göre, taksitle mal satan kimse, bu satımlara ilişkin özel hükümlere uymak koşuluyla, mülkiyeti saklı tutma sözleşmesine dayanarak sattığı malın geri verilmesini isteyebilir. Bu düzenleme, malı taksitle satan ancak mülkiyetini alıcıya hemen devretmeyip kendinde saklı tutan satıcının, alıcı edimini yerine getirmediğinde malını geri alabilmesini sağlar. Madde, geri istemenin koşul ve kapsamını ayrıntılı biçimde düzenlemek yerine, taksitle satıma ilişkin özel mevzuata, özellikle Türk Borçlar Kanununun 253 ve devamı maddelerine ve 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun hükümlerine yollama yapar.
Maddenin uygulanmasında satıcının geri alma hakkı, mülkiyeti saklı tutma kaydının m.764’teki geçerlilik koşullarını taşımasına bağlıdır; yani sözleşme resmî şekilde düzenlenmiş ve alıcının yerleşim yeri noterliğindeki özel sicile kaydedilmiş olmalıdır. Bu koşullar sağlandığında satıcı, alıcının taksitleri ödememesi gibi temerrüt hâllerinde malın iadesini talep edebilir. Ancak satıcının geri isteme sırasında sahip olacağı haklar, örneğin malın eskimesinden doğan tazminat veya kullanım karşılığında uygun bir bedel mahsubu, bizzat bu maddede değil, Borçlar Kanununun taksitle satışa ilişkin hükümlerinde düzenlenmiştir. Kanun koyucu, bu ayrıntıların maddede tekrarlanmasını gereksiz görmüş ve geri istemenin yalnızca mülkiyet hakkıyla ilgili olan yönünü Medeni Kanunda bırakmıştır. ‘Özel hükümlere uymak koşuluyla’ ifadesi, işte bu çift mevzuatlı yapıya işaret eder.
Bu düzenlemenin sonucu, satıcının teminat hakkı ile alıcının korunması arasında bir denge kurulmasıdır: satıcı malını geri alabilir, ancak bunu ancak özel mevzuatın koruyucu sınırları içinde yapabilir; tüketici işlemlerinde alıcı, cayma hakkı ve haksız şartlara karşı korumadan yararlanır. Yargıtay, geri alma talebinde satıcının ödenen taksitleri iade ile kullanım bedeli arasında denkleştirme yapması gerektiğini, alıcının aşırı zarara uğratılamayacağını vurgular. Somut bir örnekle: bir mobilya satıcısı, taksitle sattığı ve mülkiyetini saklı tuttuğu yatak odası takımını, alıcının taksitleri ödememesi üzerine geri isteyebilir; ancak alıcının ödediği taksitleri, eşyanın kullanım ve eskime payını mahsup ederek iade etmek zorundadır. TMK Madde 765 böylece taksitli satışta satıcının güvencesini tüketici korumasıyla uzlaştırır.