TMK 768. Madde
(1) Tutulan av hayvanları, yeniden serbest kalır ve sahipleri onları gecikmeksizin ve ara vermeksizin aramaz ve tekrar tutmak için uğraşmazsa, sahipsiz duruma gelirler.
(2) Ehlileştirilmiş hayvanlar tekrar vahşileşir ve sahiplerine dönmezlerse, sahipsiz duruma gelirler.
(3) Arı oğulu başkasının taşınmazına uçmuş olmakla sahipsiz duruma gelmez.
TMK 768. Madde Gerekçesi
Yürürlükteki Kanunun 692 nci maddesini karşılamaktadır. Madde arılaştırılmak suretiyle yeniden kaleme alınmıştır. İsviçre Medenî Kanununun 719 uncu maddesine uygun olarak üçfıkra hâ line getirilmiştir. Madde başlığında “Kaçmışhayvanlar” yerine, madde metniyle uyumlu olacak şekilde, “Sahipsiz duruma gelen hayvanlar” şeklinde ifade edilmesi uygun görülmüştür.
Açıklama
TMK Madde 768, daha önce sahipli olan hayvanların hangi koşullarda yeniden sahipsiz duruma geleceğini düzenleyerek, m.767’deki sahipsiz taşınırın mülkiyetini kazanma kuralıyla doğrudan bağlantı kurar. Bir hayvan sahipsiz duruma geldiğinde, artık başka bir kişi tarafından sahiplenme iradesiyle zilyetliğe geçirilebilir hâle gelir ve bu yolla yeni bir malik kazanabilir. Birinci fıkraya göre, tutulan av hayvanları yeniden serbest kalır ve sahipleri onları gecikmeksizin ve ara vermeksizin aramaz ve tekrar tutmaya uğraşmazsa sahipsiz duruma gelirler. Buradaki ölçüt, sahibin takip iradesini sürdürüp sürdürmediğidir; kesintisiz ve gecikmesiz arama, mülkiyetin korunmasının vazgeçilmez koşuludur. Madde, İsviçre Medeni Kanununun 719. maddesine uygun olarak üç fıkra hâline getirilmiştir.
İkinci fıkra, ehlileştirilmiş hayvanlar için ayrı bir ölçüt getirir: ehlileştirilmiş bir hayvan tekrar vahşileşir ve sahibine dönmezse sahipsiz duruma gelir. Bu, hayvanın hem fiziki olarak sahipten ayrılmasını hem de ehlileşme niteliğini yitirmesini, yani sahibine geri dönme alışkanlığını kaybetmesini gerektirir. Yalnızca geçici uzaklaşma ya da kaybolma, mülkiyeti sona erdirmez; belirleyici olan, hayvanın doğal yaşama dönmesi ve sahiple bağının fiilen kopmasıdır. Üçüncü fıkra ise arı oğulu için özel ve koruyucu bir kural koyar: arı oğulu, başkasının taşınmazına uçmuş olmakla sahipsiz duruma gelmez. Böylece arıcının kovanından çıkıp komşu araziye konan arı topluluğu üzerindeki mülkiyet, salt yer değiştirme nedeniyle sona ermez; bu, arıcılık faaliyetinin sürekliliğini koruyan pratik bir düzenlemedir.
Bu kuralların sonucu, mülkiyetin kazanılması ve kaybı bakımından belirleyicidir: bir hayvan kanundaki koşullarla sahipsiz duruma geldiğinde, onu malik olma iradesiyle zilyetliğine geçiren üçüncü kişi m.767 uyarınca malik olur; sahipsiz duruma gelmemişse, hayvanı alan kişi mülkiyet kazanamaz ve gerçek malike iade yükümlülüğü altına girer. Yargıtay, sahibin kesintisiz takip iradesini ispatladığı durumlarda hayvanın hâlâ onun mülkiyetinde sayılacağını kabul eder. Somut bir örnekle: avcının vurmadan kaçırdığı ve peşinden hemen koştuğu yaban tavşanı henüz sahipsiz sayılmaz, ancak avcı takibi bırakırsa hayvan yeniden sahipsiz olur; buna karşılık komşunun bahçesine konan arı oğulu üzerinde arıcının mülkiyeti sürer. TMK Madde 768 bu ayrımlarla hayvanlar üzerindeki mülkiyetin akıbetini belirler.