TMK 798. Madde
(1) Malik, yararlanılamayacak derecede harap olan intifa konusu malı yararlanılacak hâle getirmekle yükümlü değildir; getirirse intifa hakkı yeniden kurulmuş olur.
(2) Sigorta ve kamulaştırma gibi durumlarda intifa hakkı, hakkın konusu yerine geçen karşılık üzerinde devam eder.
TMK 798. Madde Gerekçesi
Yürürlükteki Kanunun 722 inci maddesini karşılamaktadır. Maddenin “İntifa hakkının taallû k ettiği şeyin bedeli” şeklindeki kenar başlığı, maddenin düzenlediği husus göz önünde tutularak “Harap olma ve ya kamulaştırma” şeklinde yazılmıştır. Madde, İsviçre Medenî Kanununun 750 nci maddesine uygun olarak, iki fıkra hâ linde düzenlenmiştir. Hüküm değişikliği yoktur. İntifa hakkıkonusu malın harap olmasıdurumunda, malın malikinin malıyararlanılacak hâ le getirmekle yükümlüolmadığı; getirirse intifa hakkının yeniden kurulmuşolacağı; sigorta ve kamulaştırma gibi durumlarda ise, intifa hakkının, hakkın konusu yerine geçen karşılık üzerinde devam edeceği ifade edilmiştir.
Açıklama
TMK Madde 798, intifa konusu malın yararlanılamayacak derecede harap olması ile sigorta veya kamulaştırma gibi durumlarda hakkın akıbetini düzenler. Madde, malikin harap olan malı yeniden kullanılır hale getirme yükümlülüğü bulunmadığını, ancak bunu yaparsa intifa hakkının yeniden kurulmuş sayılacağını öngörür; ayrıca hakkın konusu yerine geçen karşılık üzerinde intifanın devam edeceğini hükme bağlar. Düzenleme, intifa hakkının konusunu belirleyen TMK m.794 ve sona erme sebeplerini sayan TMK m.796 ile birlikte okunmalıdır; zira konunun tamamen yok olması TMK m.796 uyarınca sona erme sebebiyken, kısmi harap olma veya ikame değer üzerinde devam bu maddenin özel rejimine tabidir. Kamulaştırma yönünden 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu hükümleri de bu çerçeveyi tamamlar.
Uygulama mekanizması, malın akıbetine göre ikili bir ayrım üzerine kuruludur. Mal yararlanılamayacak derecede harap olduğunda malik onarım borcu altında değildir; onarımı tercih ederse intifa eski içeriğiyle yeniden doğar ve hak sahibi yeniden yararlanma yetkisine kavuşur. Sigorta tazminatı veya kamulaştırma bedeli gibi mali bir karşılık söz konusu olduğunda ise intifa hakkı, yok olan mal yerine bu bedel üzerinde ikame değer ilkesi gereğince devam eder. Bu durumda hak sahibi, bedelin kendisine ödenmesini değil, sermayenin korunarak getirisinden yararlanmayı talep edebilir; malik ise anaparanın muhafazasını sağlayacak tedbirleri isteyebilir. Böylece tarafların ekonomik dengesi, malın fiziki varlığı son bulsa dahi korunmuş olur.
Hükmün sonuçları, hak sahibi ile malik arasında çıkan uyuşmazlıklarda bedelin nasıl yönetileceği noktasında belirginleşir. Kamulaştırma bedeli üzerinde intifa devam ettiğinden, bu bedel bir bankaya yatırılarak hak sahibine faiz ve getirinin bırakılması, anaparanın ise sona erme anında malike kalması yaygın bir çözümdür. Yargıtay’ın ilgili hukuk dairesi, kamulaştırılan taşınmaz üzerindeki intifa hakkının kamulaştırma bedeline intikal edeceğini ve hak sahibinin bedel üzerindeki yararlanma yetkisinin sürdüğünü kabul etmektedir. Somut bir örnekle, üzerinde intifa hakkı bulunan bir tarlanın yola kamulaştırılması halinde, malik tüm bedeli serbestçe harcayamaz; bedel TMK m.798 uyarınca intifa ile yüklü kalır ve hak sahibinin getiriden yararlanma hakkı, malın yerini alan parasal değer üzerinde aynen sürer.