TMK 799. Madde
(1) İntifa hakkı sona erince hak sahibi, hakkın konusu olan malı malike geri vermekle yükümlüdür.
TMK 799. Madde Gerekçesi
Yürürlükteki Kanunun 723 üncü maddesini karşılamaktadır. Madde, konu ve kenar başlığıyla birlikte arılaştırılarak yeniden düzenlenmiştir. Madde, intifa hakkının sona ermesi ile hakkın konusu olan malın malike geri verilmesi yükümlülüğünü düzenlenmektedir. Hüküm değişikliği yoktur. Sadece yürürlükteki metinde yer alan “zilyed” sözcüğü yerine “hak sahibi” ifadesi kullanılmıştır.
Açıklama
TMK Madde 799, intifa hakkının sona ermesinin doğurduğu temel borcu, yani hakkın konusu olan malın malike geri verilmesi yükümlülüğünü düzenler. Hüküm, intifa hakkını bir kullanma ve yararlanma yetkisi olarak tanımlayan TMK m.794 ve hakkın sona erme sebeplerini sayan TMK m.796 ile doğrudan bağlantılıdır; geri verme borcu, ancak bu sebeplerden biri gerçekleştiğinde doğar. Madde, eski Medeni Kanunun 723. maddesindeki ‘zilyed’ ifadesini ‘hak sahibi’ kavramıyla değiştirerek borçlunun kimliğini açıklığa kavuşturmuştur. İntifa hakkı sahibinin malı koruma ve özenle kullanma ödevini içeren hükümlerle birlikte değerlendirildiğinde, geri verme yükümlülüğü hak sahibinin malik karşısındaki tasfiye ilişkisinin nihai halkasını oluşturur.
Uygulamada bu yükümlülük, intifa hakkının taşınır, taşınmaz, alacak veya malvarlığı üzerinde kurulmuş olmasına göre farklı biçimlerde yerine getirilir. Taşınmazlarda geri verme, tapu kütüğündeki tescilin terkini ve fiili zilyetliğin malike iadesiyle; taşınırlarda zilyetliğin devriyle gerçekleşir. Hak sahibi malı, kullanım amacına uygun olağan yıpranma payı dışında, teslim aldığı durumda iade etmekle yükümlüdür. Hak sahibi, malı geri verirken eklediği lüks giderler veya yararlı masraflar bakımından genel hükümlere ve sözleşmeye göre talepte bulunabilir; ancak kendisinin sebep olduğu olağandışı eksilme ve hasarlardan sorumludur. Bu çerçevede geri verme borcu, salt fiziksel iadeyi değil, malın hukuki durumunun da malik lehine düzeltilmesini kapsar.
Geri verme yükümlülüğünün ihlali, malikin tazminat ve aynen iade talepleriyle karşılaşmasına yol açar; malik, terkin gerçekleşmediğinde tapu kaydının düzeltilmesi için dava açabilir, malın geç veya eksik iadesinden doğan zararların giderilmesini isteyebilir. Yargıtay’ın ilgili hukuk dairesi, intifa hakkı sona erdikten sonra taşınmazı işgale devam eden eski hak sahibinin, malike ecrimisil ödemekle yükümlü olduğunu istikrarlı biçimde kabul etmektedir. Somut bir örnekle, ölünceye kadar bakma sözleşmesi nedeniyle kurulan ve hak sahibinin ölümüyle sona eren bir intifada, mirasçıların malı malike geri vermekten kaçınması halinde malik, hem terkin hem de işgal tazminatı talep edebilir. Böylece TMK m.799, hakkın sona ermesini somut bir iade borcuna dönüştürerek malikin mülkiyetinin yeniden tam yetkili hale gelmesini güvence altına alır.