TMK 824. Madde
(1) Oturma hakkının kapsamı, genel olarak hak sahibinin kişisel ihtiyaçlarına göre belirlenir.
(2) Oturma hakkı sahibi, hakkın şahsına özgülendiği açıkça belirtilmedikçe, bina veya onun bir bölümünde ailesi ve ev halkı ile birlikte oturabilir.
(3) Binanın bir bölümü üzerinde oturma hakkına sahip olan kimse, ortaklaşa kullanmaya özgülenen yerlerden de yararlanabilir.
TMK 824. Madde Gerekçesi
Yürürlükteki Kanunun 749 uncu maddesini karşılamaktadır. Hüküm değişikliği yoktur. Madde, İsviçre Medenî Kanununun 777 nci maddesine uygun olarak üçfıkra hâ linde düzenlenmiştir.
Açıklama
TMK Madde 824, oturma hakkının kapsamını belirleyen normdur ve bu kişisel irtifakın hangi genişlikte kullanılabileceğini ortaya koyar. Oturma hakkı, TMK m.823’te tanımlandığı üzere bir binadan veya bölümünden konut olarak yararlanma yetkisi verir; bu madde ise söz konusu yararlanmanın sınırlarını çizer. Düzenleme İsviçre Medeni Kanunu’nun 777. maddesine uygun olarak üç fıkra hâlinde kaleme alınmıştır ve hakkın kişiye sıkı sıkıya bağlı karakterini somutlaştırır. Kapsamın genel olarak hak sahibinin kişisel ihtiyaçlarına göre belirlenmesi, oturma hakkının devredilemez ve mirasçıya geçmez niteliğiyle (TMK m.823/2) uyumludur. Bu yönüyle madde, intifa hakkının geniş yararlanma yetkisinden farklılaşarak konut ihtiyacına özgülenmiş dar bir çerçeve çizer.
Maddenin uygulama mekanizması üç katmanlıdır. Birincisi, hakkın kapsamı genel olarak hak sahibinin kişisel ihtiyaçlarına göre belirlenir; bu ölçü, hak sahibinin sosyal ve ekonomik durumunu, aile büyüklüğünü gözeten esnek bir kıstastır. İkincisi, hakkın yalnızca hak sahibinin şahsına özgülendiği açıkça belirtilmedikçe, hak sahibi bina veya bölümünde ailesi ve ev halkıyla birlikte oturabilir; böylece eşi, çocukları, birlikte yaşadığı kişiler ve bakmakla yükümlü olduğu bireyler de bu yerden fiilen yararlanabilir. Üçüncüsü, binanın yalnızca bir bölümü üzerinde oturma hakkına sahip olan kimse, ortaklaşa kullanıma özgülenen yerlerden (merdiven, asansör, bahçe, çamaşırlık ve giriş holü gibi) da yararlanabilir. Bu üç kural birlikte, konut olarak yararlanmanın fiilen ve makul ölçüde mümkün kılınmasını sağlar.
Kapsamın aşılması hâlinde malik, hakkın sınırları içine çekilmesini ve aşırı kullanımın durdurulmasını dava edebilir; hak sahibinin hakkı kötüye kullanması TMK m.2 çerçevesinde de denetlenir. Yargıtay, oturma hakkının kişisel ihtiyaca özgülenmiş niteliğini vurgulayarak, hak sahibinin bu yeri kiraya veremeyeceğini ve ticari amaçla kullanamayacağını, zira hakkın konut ihtiyacını karşılamaya yönelik olduğunu kararlarında benimsemiştir. Somut bir örnekte, kendisine bir daire üzerinde oturma hakkı tanınan kişi, dairede kendisiyle birlikte eşi, küçük çocukları ve bakıma muhtaç annesiyle oturabilir; ancak hak açıkça şahsına özgülenmişse yalnız kendisi yararlanabilir ve daireyi üçüncü bir kişiye kiraya veremez. Hak sahibinin ölümüyle oturma hakkı sona erer ve aile bireyleri bu yere ilişkin bir talep ileri süremez.