TMK 838. Madde
(1) Malik, taşınmazı üzerinde herhangi bir kişi veya topluluk lehine atış eğitimi veya spor alanı ya da geçit olarak kullanılmak gibi belirli bir yararlanmaya hizmet etmek üzere başka irtifak hakları da kurabilir.
(2) Bu haklar, aksi kararlaştırılmış olmadıkça, başkasına devredilemez ve mirasçılara geçmez. Bu hakların kapsamı, hak sahibinin olağan ihtiyaçlarına göre belirlenir.
(3) Taşınmaz lehine irtifaklara ilişkin hükümler, bu tür irtifak haklarına da uygulanır.
TMK 838. Madde Gerekçesi
Yürürlükteki Kanunun 753 üncümaddesini karşılamaktadır. Hüküm değişikliği yoktur. Ancak maddenin birinci fıkrasında yer alan amaçlar arasına, Ülkemizde spor faaliyetlerinin gösterdiği gelişme göz önüne alınarak, “spor alanı” da eklenmiş; ayrıca maddenin son fıkrasında, bu tür irtifak haklarına, “taşınmaz lehine irtifaklara ilişkin hükümler” in uygulanacağıöngörülmüştür.
Açıklama
TMK Madde 838, irtifak hakları sisteminin esnekliğini sağlayan açık uçlu bir düzenleme getirerek malike, kanunda tek tek sayılmayan diğer irtifak haklarını kurma imkânı tanır. Hükme göre malik, taşınmazı üzerinde herhangi bir kişi veya topluluk lehine atış eğitimi, spor alanı ya da geçit olarak kullanılmak gibi belirli bir yararlanmaya hizmet etmek üzere başka irtifaklar kurabilir. Eski Medeni Kanun’un 753. maddesini karşılayan bu düzenlemede, ülkemizde spor faaliyetlerinin gösterdiği gelişme göz önüne alınarak amaçlar arasına “spor alanı” da eklenmiştir. Madde, intifa ve oturma haklarını düzenleyen hükümlerin ardından gelerek irtifaklar bölümünü tamamlar ve numerus clausus ilkesine esnek bir nefes alanı bırakır.
İkinci fıkra, bu hakların hukuki niteliğini belirler: aksi kararlaştırılmadıkça başkasına devredilemez ve mirasçılara geçmez; yani kural olarak kişiye sıkı sıkıya bağlı haklardır. Hakkın kapsamı ise hak sahibinin olağan ihtiyaçlarına göre belirlenir, böylece yararlanma sınırsız biçimde genişletilemez ve yüklü taşınmaz malikinin menfaati korunur. Üçüncü fıkra, bu tür irtifaklara taşınmaz lehine irtifaklara ilişkin hükümlerin uygulanacağını öngörerek, hakkın kuruluşu, kullanımı ve sona ermesi bakımından oturmuş bir rejimi devreye sokar. Taraflar kuruluş sözleşmesinde devredilebilirlik veya mirasçılara geçiş konusunda aksini kararlaştırabilir; bu durumda hak kişiye bağlı olmaktan çıkıp daha sürekli bir nitelik kazanır. Bu esneklik, irtifakın hem geçici bir kişisel yararlanma hem de uzun vadeli bir topluluk hizmeti olarak biçimlendirilmesine imkân tanır.
Bu düzenlemenin pratik değeri, toplumsal ihtiyaçların gelişmesine bağlı olarak ortaya çıkan yeni yararlanma biçimlerine hukuki zemin sağlamasıdır. Yargıtay’ın irtifak haklarına ilişkin içtihadında, bu tür hakların kapsamının hak sahibinin olağan ihtiyaçlarıyla sınırlı yorumlanması ve yüklü taşınmaza ölçüsüz külfet yüklenmemesi gerektiği vurgulanır. Somut bir örnek vermek gerekirse, bir köy tüzel kişiliği lehine bir tarlanın belirli bölümünün spor sahası olarak kullanılması amacıyla irtifak kurulduğunda, bu hak köy topluluğunun olağan ihtiyaçlarıyla sınırlı kalır, ticari bir stadyuma dönüştürülemez ve aksi kararlaştırılmadıkça başka bir tüzel kişiye devredilemez. Aynı taşınmaz üzerinde bir başka kişi lehine atış eğitimi amaçlı irtifak da kurulabilir; her hak, tanındığı amaç ve hak sahibinin olağan ihtiyacıyla sınırlı kalır. TMK Madde 838 böylece irtifak hukukuna hem esneklik hem sınır kazandırır.