TMK 843. Madde

(1) Taşınmaz yükü tescilin terkini veya yüklü taşınmazın tamamen yok olmasıyla sona erer.

(2) Feragat, yükten kurtarma ve diğer sona erme sebepleri, yüklü taşınmaz malikine, hak sahibinden terkini isteme yetkisi verir.

Açıklama

TMK Madde 843, taşınmaz yükünün hangi sebeplerle sona ereceğini genel olarak düzenler ve bu kurumun ortadan kalkma rejimini ortaya koyar. Birinci fıkraya göre taşınmaz yükü, iki temel sebeple sona erer: Tescilin terkini veya yüklü taşınmazın tamamen yok olması. Taşınmaz yükü tapu kütüğüne tescil ile kurulan aynî bir yük olduğundan, bu tescilin terkin edilmesi yükü sona erdirir; aynı şekilde, yükün üzerine kurulduğu taşınmazın tamamen yok olması hâlinde de yük konusuz kalarak ortadan kalkar. Bu düzenleme, taşınmaz yükünün varlığını sıkı biçimde tapu siciline ve yüklü taşınmazın fiziki varlığına bağlayarak hem aleniyet ilkesini hem de aynî hakların eşyaya bağlılığı esasını yansıtır. Sona erme sebepleri böylece belirli ve öngörülebilir biçimde tanımlanmıştır.

Maddenin ikinci fıkrası, sona ermeye yol açan sebepler ile terkin arasındaki ilişkiyi düzenleyerek malike bir talep hakkı tanır. Buna göre feragat, yükten kurtarma ve diğer sona erme sebepleri gerçekleştiğinde, bu durum yüklü taşınmaz malikine, hak sahibinden tescilin terkinini isteme yetkisi verir. Yani bu sebeplerin gerçekleşmesi yükü kendiliğinden tapudan silmez; yük tapuda tescilli kaldığı sürece şeklen varlığını sürdürür. Malik, sona erme sebebinin gerçekleştiğini ileri sürerek hak sahibinden terkini istemek ve böylece tescili fiilen ortadan kaldırmak durumundadır. Bu yapı, tapu sicilinin güvenilirliğini korur: Sicildeki kayıt, terkin işlemi yapılana kadar geçerli sayılır ve malikin terkin talebi, maddi hukuktaki sona ermeyi sicile yansıtan işlevsel bir araç olarak görev görür. Hak sahibi terkinden kaçınırsa malik bu talebini dava yoluyla ileri sürebilir.

Sona erme sebebi gerçekleşmiş olsa bile terkin yapılmadıkça yük tapuda görünmeye devam eder; bu nedenle malikin, hak sahibinden terkini istemesi ve gerekirse bunu yargı yoluyla sağlaması gerekir. Yargıtay, taşınmaz yükünün sona ermesinde maddi sebep ile sicildeki terkin arasındaki ayrımı gözetmekte ve sona erme sebebi ortaya çıkan malikin terkin isteyebileceğini benimsemektedir. Somut bir örnek olarak: Üzerinde taşınmaz yükü bulunan bir taşınmazın maliki, yükten kurtarma bedelini ödeyerek yükü tasfiye ettiğinde, yük maddi anlamda sona erer; ancak tapuda hâlâ tescilli görünmeye devam eder. Malik, TMK Madde 843 uyarınca hak sahibinden tescilin terkinini ister; hak sahibi terkin işlemine yanaşmazsa malik, sona erme sebebini ispatlayarak terkin talebini dava yoluyla gerçekleştirir ve taşınmazını yükten tamamen kurtarır.