TMK 850. Madde
(1) Taşınmaz rehni, ancak ipotek, ipotekli borç senedi veya irat senedi şeklinde kurulabilir.
TMK 850. Madde Gerekçesi
Yürürlükteki Kanunun 765 inci maddesini karşılamakta ve taşınmaz rehni türlerini sınırlayıcı olarak belirlemektedir. Yürürlükteki maddenin ikinci cümlesine gerek görülmemiştir. Çünkümaddede yer alan “ancak” sözcüğüikinci cümleyi gerektirmeyecek kadar açıklık sağlamaktadır. Maddede başka hüküm değişikliği yoktur.
Açıklama
TMK Madde 850, taşınmaz rehninin hangi biçimlerde kurulabileceğini sınırlayıcı (numerus clausus) olarak belirler ve taşınmaz rehninin ancak ipotek, ipotekli borç senedi veya irat senedi şeklinde tesis edilebileceğini öngörür. Bu hüküm, aynî haklarda tip bağlılığı ilkesinin taşınmaz rehnine yansımasıdır: Taraflar kanunda öngörülmeyen yeni bir rehin türü yaratamaz, yalnızca bu üç tipten birini seçebilir. Maddedeki ancak sözcüğü, sayımın örnekleyici değil tüketici nitelikte olduğunu açıkça gösterir. Bu sınırlama, taşınmaz üzerindeki yüklerin türce belirli ve tapu siciline aleni biçimde yansıyabilir olmasını sağlayarak hem üçüncü kişilerin korunmasına hem de hukuki güvenliğe hizmet eder; herkes bir taşınmaz üzerindeki rehin yükünün hangi tipte olduğunu sicilden öğrenebilir.
Maddenin işleyişinde her bir rehin türü farklı bir işlev görür. İpotek, mevcut veya ileride doğacak bir alacağın teminatı olarak kurulan ve alacağa bağlı (fer’i) nitelik taşıyan en yaygın türdür; alacak sona erince ipotek de konusuz kalır. İpotekli borç senedi ve irat senedi ise alacağı kıymetli evraka bağlayarak taşınmaz değerinin tedavül edebilir bir güvenceye dönüşmesini amaçlayan, alacaktan görece bağımsızlaşmış türlerdir. Uygulamada taraflar, güvence altına alınacak ilişkinin niteliğine göre bu tiplerden uygun olanını seçer ve seçilen türe ilişkin özel hükümlere göre rehni kurar. Tapu idaresi, kanunda sayılan bu üç tip dışında bir taşınmaz rehni tesis talebini kabul edemez; tarafların iradesi ancak bu çerçeve içinde sonuç doğurur.
Kanunda sayılanlar dışında bir taşınmaz rehni kurulmaya çalışılması hâlinde işlem geçersizdir ve tapuya tescil edilemez; tip bağlılığına aykırı bir yük aynî sonuç doğurmaz. Yargıtay, taşınmaz rehninde tür serbestisinin bulunmadığını ve rehnin yalnızca kanunda öngörülen biçimlerde kurulabileceğini benimsemektedir. Somut bir örnek olarak: Bir alacaklı ile borçlu, taşınmaz üzerinde, kanunda yer almayan kendilerine özgü karma bir teminat türü kararlaştırıp bunu tapuya tescil ettirmek isterse, tapu müdürlüğü bu talebi reddeder; taraflar amaçlarına ancak ipotek, ipotekli borç senedi veya irat senedinden birini seçerek ulaşabilir. Örneğin bir banka kredisinin teminatı söz konusuysa, uygulamada neredeyse her zaman TMK Madde 850’de sayılan ipotek türü tercih edilir ve rehin ona ilişkin hükümlere göre kurulur.