TMK 851. Madde
(1) Taşınmaz rehni, miktarı Türk parası ile gösterilen belli bir alacak için kurulabilir. Alacağın miktarının belli olmaması hâlinde, alacaklının bütün istemlerini karşılayacak şekilde taşınmazın güvence altına alacağı üst sınır taraflarca belirtilir.
(2) Yurt içinde veya dışında faaliyette bulunan kredi kuruluşlarınca yabancı para üzerinden veya yabancı para ölçüsü ile verilen kredileri güvence altına almak için yabancı para üzerinden taşınmaz rehni kurulabilir. Bu hâlde her derecenin ifade ettiği miktar, rehin konusu alacağın tespit edildiği para türü üzerinden gösterilir. Ancak, aynı derecede birden fazla para türü kullanılarak rehin kurulamaz.
(3) Yabancı para üzerinden kurulan rehne ait bir derecenin boşalması hâlinde, yerine, tescil edileceği tarihteki karşılığı Türk parası veya yabancı para üzerinden rehin kurulabilir. Türk parası ile kurulmuş bir rehne ait derecenin boşalması hâlinde ise, yerine tescil edileceği tarihteki karşılığı yabancı para üzerinden rehin kurulabilir.
(4) Yabancı veya Türk parası karşılıklarının hesabında hesap günündeki Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasının döviz alış kuru esas alınır. Rehin haklarının hangi yabancı paralar üzerinden kurulabileceği Cumhurbaşkanınca belirlenir.
TMK 851. Madde Gerekçesi
Yürürlükteki Kanunun 766 ve 766/a maddelerini karşılamaktadır. Hüküm değişikliği yoktur.
Açıklama
TMK Madde 851, taşınmaz rehniyle güvence altına alınacak alacağın anapara bakımından nasıl belirleneceğini düzenler ve rehnin belirlilik ilkesini somutlaştırır. Birinci fıkra uyarınca taşınmaz rehni, miktarı Türk parasıyla gösterilen belli bir alacak için kurulabilir; alacağın miktarı henüz belli değilse, alacaklının tüm istemlerini karşılayacak bir üst sınır (azamî meblağ) taraflarca belirtilir. Bu ayrım, anapara ipoteği ile üst sınır ipoteği arasındaki temel farkı ortaya koyar: Belirli alacakta rehin somut bir miktara, belirsiz alacakta ise bir tavan rakama dayanır. Hüküm böylece hem mevcut hem de doğacak alacakların güvence altına alınmasına imkân tanır ve TMK m.856’daki tescil zorunluluğuyla birlikte rehin yükünün sicilde açıkça görünmesini sağlar.
Maddenin ikinci ve sonraki fıkraları yabancı para üzerinden rehin kurulmasının özel rejimini düzenler. Yurt içinde veya dışında faaliyet gösteren kredi kuruluşlarınca yabancı para üzerinden veya yabancı para ölçüsüyle verilen kredilerin teminatı için yabancı para üzerinden taşınmaz rehni kurulabilir; bu hâlde her rehin derecesinin ifade ettiği miktar, alacağın tespit edildiği para türünden gösterilir ve aynı derecede birden fazla para türü kullanılamaz. Bir derecenin boşalması hâlinde, yerine tescil tarihindeki karşılığı Türk parası veya yabancı para üzerinden yeni rehin kurulabilir; Türk parasıyla kurulmuş derece boşaldığında ise yerine yabancı para üzerinden rehin tesisi mümkündür. Yabancı-Türk parası karşılıklarının hesabında hesap günündeki Merkez Bankası döviz alış kuru esas alınır ve hangi yabancı paraların kullanılabileceğini Cumhurbaşkanı belirler.
Belirlilik ve para türüne ilişkin kurallara uyulmaması rehnin tescilini engeller; üst sınırı gösterilmeyen belirsiz alacak için ya da izin verilmeyen bir yabancı para üzerinden rehin kurulamaz. Yargıtay, üst sınır ipoteğinde teminatın tapuda yazılı azamî meblağ ile sınırlı olduğunu ve bu sınırın aşılarak tahsilat yapılamayacağını istikrarlı biçimde kabul etmektedir. Somut bir örnek olarak: Bir şirketin bankayla süreklilik arz eden cari hesap ilişkisi nedeniyle borç miktarı önceden kesin belirlenemediğinde, taraflar taşınmaz üzerinde örneğin belli bir tutarlık üst sınır ipoteği kurar; borç bu tavanı aşsa dahi banka, taşınmazdan ancak tapuda gösterilen azamî meblağ kadar tahsilat yapabilir. Döviz kredisi söz konusuysa rehin, kredinin para türü üzerinden ve TMK Madde 851’deki kur ve derece kurallarına uygun biçimde tesis edilir.