TMK 858. Madde
(1) Taşınmaz rehni, tescilin terkini veya taşınmazın tamamen yok olmasıyla sona erer.
(2) Kamulaştırmaya ilişkin kanun hükümleri saklıdır.
TMK 858. Madde Gerekçesi
Yürürlükteki Kanunun 773 üncümaddesini karşılamaktadır. Hüküm değişikliği yoktur.
Açıklama
TMK Madde 858, taşınmaz rehninin hangi sebeplerle sona ereceğini düzenleyen temel hükümdür ve rehnin ortadan kalkmasını iki ana sebebe bağlar. Birinci fıkraya göre taşınmaz rehni, tescilin terkini veya taşınmazın tamamen yok olmasıyla sona erer. Tescilin terkini, rehin hakkının tapu kütüğünden silinmesi anlamına gelir ve genellikle güvence altına alınan borcun ödenmesi, alacaklının feragati veya tarafların anlaşması sonucu gerçekleşir. Taşınmazın tamamen yok olması ise, üzerinde rehin kurulan şeyin maddî varlığının ortadan kalkmasıyla rehnin konusuz kalması durumudur. Hüküm, TMK 850 ve devamındaki taşınmaz rehni hükümleri ile tapu sicilinin kuruluş etkisine ilişkin TMK 1022 ve devamı ile birlikte değerlendirilir ve rehnin sona ermesini açık ve sınırlı sebeplere bağlayarak hukukî güvenliği sağlar.
Uygulamada tescilin terkini, taşınmaz rehninin sona ermesinin en yaygın yoludur ve aynî hakkın ortadan kalkması bakımından kurucu nitelik taşır; çünkü taşınmaz rehni tescille doğan bir aynî hak olduğundan, varlığını da kütükteki tescile borçludur. Borç ödendiğinde alacak son bulsa dahi, rehin hakkı tapudaki tescil terkin edilmedikçe biçimsel olarak kütükte görünmeye devam eder; bu nedenle borçlunun, borcu ödedikten sonra terkin talebinde bulunması veya alacaklının terkine muvafakat etmesi gerekir. Taşınmazın tamamen yok olması hâlinde ise, örneğin bir binanın tümüyle yıkılması veya bir arazinin doğal bir olayla varlığını yitirmesi durumunda, rehnin dayanağı ortadan kalktığından rehin de kendiliğinden son bulur; ancak taşınmazın yalnızca değerinin düşmesi yok olma sayılmaz ve bu hâlde rehin devam eder.
İkinci fıkra, kamulaştırmaya ilişkin kanun hükümlerini saklı tutarak özel bir durumu düzenler; taşınmazın kamulaştırılması hâlinde rehnin akıbeti ve alacaklının kamulaştırma bedeli üzerindeki hakları, kamulaştırma mevzuatının özel hükümlerine göre belirlenir. Yargıtay’ın ipoteğin terkini ve taşınmazın yok olması nedeniyle rehnin sona ermesine ilişkin içtihadı bu sebepleri dar yorumlar. Somut örnek: kredi borcunu tamamen ödeyen borçlu, bankadan aldığı fek yazısıyla tapu müdürlüğüne başvurarak ipoteğin terkinini sağladığında rehin sona erer; buna karşılık taşınmaz kamulaştırılırsa, ipotek doğrudan ortadan kalkmaz, alacaklının hakkı kamulaştırma bedeli üzerinde devam eder ve sona erme TMK Madde 858’in ikinci fıkrasındaki saklı tutma kuralı uyarınca kamulaştırma mevzuatına göre çözülür.