TMK 859. Madde
(1) Yetkili kamu kurum veya kuruluşu tarafından gerçekleştirilen parsel birleştirilmesi ve dağıtımı işlemi sonucunda birleştirilen parsel üzerindeki rehinler, sıralarını koruyarak o parselin yerine verilen taşınmaz üzerine geçer.
(2) Birleştirme sonucunda meydana gelen taşınmaz, değişik alacaklar için rehinli veya bazıları rehinsiz birden çok parselin yerini alırsa; bu taşınmaz üzerine geçen rehin hakları, taşınmazı bütün olarak kapsar ve olanak ölçüsünde sıralarını korurlar.
TMK 859. Madde Gerekçesi
Yürürlükteki Kanunun 774 üncümaddesini karşılamaktadır. Yürürlükteki metnin birinci fıkrasındaki “Hükümet” deyimi, amaca ve kaynak İsviçre Medenî Kanununun 802 nci maddesine uygun biçimde “kamu kurum ve kuruluşu” olarak değiştirilmiştir. Bu suretle çeşitli kamu kurum ve kuruluşlarıtarafından yapılan birleştirmeler maddenin kapsamıiçine alınmıştır. Bunun yanında, aynıfıkradaki “Hükümetin eliyle ve ya Hükümetin nezareti altında” ibaresi yerine “Yetkili kamu kurum ve kurulu şu tarafından gerçekleştirilen” denmek suretiyle birleştirmeyi yapan makamın rolüvurgulanmıştır. Bunun dışında bir hüküm değişikliği yoktur. Maddede “parsel” deyiminin kullanılış amaç ve nedeni 792 nci maddenin gerekçesinde açıklandığından burada tekrara gerek duyulmamıştır.
Açıklama
TMK Madde 859, parsel birleştirilmesi ve dağıtımı işlemleri sonucunda taşınmaz rehinlerinin akıbetini düzenler ve rehin haklarının bu tür düzenlemeler nedeniyle kaybolmamasını güvence altına alır. Birinci fıkraya göre yetkili kamu kurum veya kuruluşu tarafından gerçekleştirilen parsel birleştirilmesi ve dağıtımı işlemi sonucunda, birleştirilen parsel üzerindeki rehinler sıralarını koruyarak o parselin yerine verilen taşınmaz üzerine geçer. Böylece imar uygulamaları veya arazi düzenlemeleri sırasında alacaklının güvencesi sürekliliğini korur. Eski metindeki “Hükümet” deyimi, kaynak İsviçre Medenî Kanunu’nun 802. maddesine uygun olarak “kamu kurum ve kuruluşu” şeklinde genişletilmiş, böylece çeşitli kamu kurumlarınca yapılan birleştirmeler de madde kapsamına alınmıştır. Hüküm, TMK 860 ve devamındaki birleştirmeye ilişkin kurallarla bütünlük taşır.
Uygulamada bu kuralın işlevi, idari nitelikteki arazi düzenlemelerinin özel hukuktan doğan rehin haklarını zedelememesini sağlamaktır. Parsel birleştirilmesi ve dağıtımı, çoğunlukla imar planlarının hayata geçirilmesi sırasında, taşınmaz sınırlarının yeniden düzenlenmesi amacıyla yapılır; bu sırada eski parseller ortadan kalkıp yerlerine yeni taşınmazlar oluşur. Madde, eski parsel üzerindeki rehnin bu yeni taşınmaza, üstelik sırasını da koruyarak geçmesini öngörerek alacaklının elindeki güvenceyi kesintisiz kılar. İkinci fıkra daha karmaşık bir durumu düzenler: birleştirme sonucunda oluşan taşınmaz, değişik alacaklar için rehinli veya bazıları rehinsiz birden çok parselin yerini alıyorsa, bu taşınmaz üzerine geçen rehin hakları taşınmazı bütün olarak kapsar ve olanak ölçüsünde sıralarını korur. Böylece farklı yüklere sahip parsellerin birleşmesi hâlinde dahi rehinler arasındaki öncelik düzeni mümkün olduğunca sürdürülür.
Bu düzenlemenin pratik sonucu, alacaklının idari bir işlem nedeniyle güvencesiz kalmasının önlenmesi ve rehinler arasındaki sıranın korunmasıdır. Yargıtay’ın imar uygulaması sonucu oluşan parsellere rehin haklarının geçmesine ilişkin içtihadı bu sürekliliği ve sıra korunmasını gözetir. Somut örnek: bir belediyenin imar uygulamasıyla, üzerinde birinci derece ipotek bulunan bir parsel, ipoteksiz iki komşu parselle birleştirilip tek bir imar parseli oluşturulduğunda, ipotek bu yeni parselin tamamı üzerine geçer ve birinci derecedeki sırasını korur; alacaklı, eski parselin yok olduğu gerekçesiyle güvencesiz kalmaz, TMK Madde 859 uyarınca yeni taşınmaz üzerinde aynı öncelikle rehin sahibi olmaya devam eder.