TMK 86. Madde

(1) Denetim kurulu, üç asıl ve üç yedek üyeden az olmamak üzere dernek tüzüğünde belirtilen sayıda üyeden oluşur.

(2) Denetim kurulu, denetleme görevini, dernek tüzüğünde belirtilen esas ve usullere göre yapar; denetleme sonuçlarını bir raporla yönetim kuruluna ve genel kurula sunar.

Açıklama

TMK Madde 86, derneğin zorunlu organlarından biri olan denetim kurulunun oluşumunu ve görevlerini düzenleyerek dernek içi hesap verebilirliğin kurumsal güvencesini oluşturmaktadır. Hükme göre denetim kurulu, üç asıl ve üç yedek üyeden az olmamak üzere dernek tüzüğünde belirtilen sayıda üyeden oluşur; ikinci fıkra ise denetim kurulunun denetleme görevini tüzükte belirtilen esas ve usullere göre yapacağını ve sonuçları bir raporla yönetim kuruluna ve genel kurula sunacağını öngörür. Bu düzenleme, derneğin genel kurulunu düzenleyen TMK madde 80 ve yönetim kurulunu düzenleyen TMK madde 84 ile 85 ile birlikte derneğin organ yapısını tamamlar. Denetim kurulu, kendisini seçen genel kurul adına yönetim kurulunun hesap ve işlemlerini denetleyen iç denetim organı olarak konumlanır ve derneğin mali şeffaflığını sağlar.

Uygulama mekanizması bakımından denetim kurulu, en az üç asıl ve üç yedek üyeden oluşacak şekilde genel kurulca seçilir; tüzük bu sayıyı artırabilir. Asıl üyelerden birinin ayrılması hâlinde yedek üyeler sırayla göreve çağrılır, böylece kurulun sürekliliği güvence altına alınır. Denetim kurulu, derneğin işlemleri, hesapları ve mali durumu hakkında yönetim kurulundan her zaman bilgi ve belge isteyebilir; yönetim kurulu bu talepleri karşılamakla yükümlüdür. Kurul, yönetim kurulunun faaliyetlerini sürekli olarak izler ve denetim sonuçlarını belirli aralıklarla rapora bağlar. Bu rapor hem yönetim kuruluna sunularak eksiklik ve aykırılıkların giderilmesine olanak tanır, hem de genel kurula sunularak üyelerin yönetimi denetlemesine ve yönetim kurulunun ibrası konusunda karar vermesine zemin hazırlar.

Denetim kurulunun raporu, genel kurulda yönetim kurulunun ibrası veya sorumluluğunun belirlenmesi bakımından belirleyici olup, denetimde ortaya çıkan ağır aykırılıklar yönetim kurulu üyelerinin hukuki sorumluluğuna yol açabilir. Denetim kurulunun hiç oluşturulmaması ise TMK madde 87 uyarınca derneğin kendiliğinden sona ermesine kadar varabilen sonuçlar doğurabilir. Yargıtay içtihadında, denetim kurulu raporlarının genel kurul kararlarının ve ibranın hukuki dayanağı bakımından önem taşıdığı ve usulüne uygun denetim yapılmadan alınan ibra kararlarının tartışmalı hâle gelebileceği kabul edilmektedir. Somut bir örnekle: bir derneğin denetim kurulu, yıl içinde yönetim kurulunun harcamalarını ve defter kayıtlarını inceleyip belgelerle karşılaştırır; usulsüz bir harcama saptarsa bunu raporuna yazar. Genel kurul bu rapora dayanarak yönetim kurulunu ibra etmeyebilir ve sorumluların hukuki takibi yoluna gidebilir.