TMK 889. Madde
(1) İpotekli taşınmazın bir kısmının veya aynı malike ait bulunan ipotekli taşınmazlardan birinin başkasına devredilmesi ya da ipotekli taşınmazın bölünmesi hâlinde, aksine bir anlaşma yoksa, rehin taşınmazlara değerleri oranında tapu idaresince re’sen dağıtılır.
(2) Bu dağıtımı kabul etmeyen alacaklı, dağıtımın kesinleştiğinin kendisine tebliğinden başlayarak bir ay içinde yazılı bildirimde bulunmak suretiyle alacağın bir yıl içinde ödenmesini borçludan isteyebilir.
(3) Yeni malikler, kendilerine ait taşınmaza düşen borcu yüklendikleri takdirde alacaklı, kendisine başvurma hakkını saklı tuttuğunu önceki borçluya bir yıl içinde yazılı olarak bildirmezse, borçlu borcundan kurtulur.
TMK 889. Madde Gerekçesi
Yürürlükteki Kanunun 804 üncümaddesini karşılamaktadır. Maddeyle rehin konusu taşınmazın bölünmesi ve ya müşterek rehin konusu taşınmazlardan birinin başkasına devri hâlinde, rehnin nasıl bölüneceği belirtilmektedir. Yürürlükteki metinden farklı olarak l984 tarihli Öntasarıda olduğu gibi “alacaklının, yapılan dağılımıkabul etmediğini bildirme süresinin tebligattan itibaren işleyeceği” ve alacaklının borcun ödenmesini isteme hakkını ise, “borçlu ya yapacağıyazılıbildirim ile” kullanabileceği esaslarıkabul olunmuştur.
Açıklama
Türk Medeni Kanunu m.889, ipotekli taşınmazın bölünmesi veya birlikte ipotekli taşınmazlardan birinin devri hâlinde rehin yükünün nasıl dağıtılacağını düzenleyen ayrıntılı bir hükümdür. Hükmün ilk fıkrasına göre ipotekli taşınmazın bir kısmının veya aynı malike ait ipotekli taşınmazlardan birinin başkasına devredilmesi ya da ipotekli taşınmazın bölünmesi hâlinde, aksine bir anlaşma yoksa rehin, taşınmazlara değerleri oranında tapu idaresince re’sen dağıtılır. Bu düzenleme, alacaklının güvencesinin taşınmazdaki değişikliklerle zayıflamamasını amaçlar. Hüküm, ipotekli borç senedinin devir ve bölünmesinde kendisine yollama yapan TMK m.902 ve borcun yüklenilmesinin bildirimine ilişkin m.890 ile birlikte uygulanır ve ipotek rejiminin bölünmeye ilişkin temel kuralını oluşturur.
Uygulama mekanizması, dağıtımı kabul etmeyen alacaklıya ve borcu yüklenen yeni maliklere ilişkin iki ayrı süreli koruma içerir. İkinci fıkraya göre değer oranında yapılan re’sen dağıtımı kabul etmeyen alacaklı, dağıtımın kesinleştiğinin kendisine tebliğinden başlayarak bir ay içinde yazılı bildirimde bulunmak suretiyle alacağın bir yıl içinde ödenmesini borçludan isteyebilir. Üçüncü fıkra ise yeni malikler kendi taşınmazlarına düşen borcu yüklendiğinde devreye girer: bu durumda alacaklı, kendisine başvurma hakkını saklı tuttuğunu önceki borçluya bir yıl içinde yazılı olarak bildirmezse, önceki borçlu borcundan kurtulur. Bu iki mekanizma, hem alacaklının parçalanmış güvenceye razı olmama hakkını hem de eski borçlunun belirli koşullarda borçtan kurtulma imkânını dengeli biçimde düzenler ve süreler hak düşürücü niteliktedir.
Hükmün sonucu, bölünme veya kısmî devir hâlinde rehin yükünün değer oranında dağıtılması, ancak alacaklı ve borçluya tanınan süreli haklarla menfaat dengesinin korunmasıdır. Süreleri kaçıran alacaklı dağıtılmış güvenceyle yetinmek, hakkını saklı tuttuğunu bildirmeyen alacaklı ise eski borçluya başvuru imkânını yitirmek zorunda kalır. Yargıtay’ın ipotekli taşınmazın bölünmesi ve müşterek rehnin dağıtımına ilişkin içtihadında, değer oranında dağıtım ilkesi ve süreli bildirim koşulları istikrarlı biçimde uygulanır. Somut örnek: ipotekli bir taşınmaz ifrazla iki parsele bölünüp biri üçüncü kişiye satılırsa, tapu idaresi rehni parsellerin değerleri oranında re’sen dağıtır; dağıtımı yetersiz bulan alacaklı, kesinleşmenin tebliğinden itibaren bir ay içinde yazılı bildirimle TMK Madde 889 uyarınca alacağının bir yıl içinde ödenmesini borçludan isteyebilir.