TMK 905. Madde
(1) Değer biçilmesinde gereken özenin gösterilmemesinden Devlet sorumludur.
(2) Devlet, kusuru olan memurlara rücu edebilir.
TMK 905. Madde Gerekçesi
Yürürlükteki Kanunun 819 uncu maddesini karşılamaktadır. Maddeyle irat senedine konu taşınmazın değerinin takdirinde, Devlete bir özen borcu yüklenmekte, bu özenin yerine getirilmemesi hâlinde uğranılan zararlardan Devlet sorumlu tutularak, Devlete kusurlu memurlara rücu hakkıtanınmaktadır.
Açıklama
Türk Medeni Kanunu m.905, irat senedine konu taşınmazın değerinin takdirinde Devletin sorumluluğunu düzenleyen özel bir güvence hükmüdür. İrat senedi, taşınmaz yükü şeklinde kurulmuş bir alacak hakkı doğurduğundan ve sorumluluk taşınmaz değeriyle sınırlı olduğundan, değer biçme işlemi alacaklının güvencesinin gerçek ölçüsünü belirler. Bu nedenle hüküm, değer takdirinde gereken özenin gösterilmemesinden Devleti sorumlu tutar. Düzenleme, irat senedinin amaç ve niteliğini belirleyen TMK m.903 ile değer biçme ve güvence sistemine ilişkin diğer hükümlerle birlikte okunmalıdır. Devletin sorumluluğu, kamusal bir değerlendirme işlevinin hatalı yerine getirilmesine dayanan, kusura bağlanmış özel bir tazmin rejimidir. Bu güvence, irat senedine güvenerek alacak edinen kişinin, taşınmazın gerçek değeriyle bağdaşmayan bir değerlendirme yüzünden zarara uğramasını telafi etmeyi hedefler.
Uygulama mekanizması bakımından hüküm, değer takdirini yapan kamu görevlilerine bir özen yükümlülüğü yükler. Taşınmazın değeri olduğundan yüksek belirlenirse, irat senedine güvenerek alacak edinen kişi, taşınmazın gerçek değerinin altında kalan bir güvenceyle karşı karşıya kalır ve bu farktan zarar görür. Maddenin ilk fıkrası, bu özenin yerine getirilmemesinden doğan zararlardan doğrudan Devleti sorumlu kılarak alacaklıya güçlü ve ödeme gücü yüksek bir muhatap sağlar. İkinci fıkra ise Devlete, değer takdirinde kusuru bulunan memurlara rücu hakkı tanır. Böylece zarar gören kişi öncelikle Devlete başvurur; Devlet tazminatı ödedikten sonra kusurlu görevliye yönelerek ödediği bedeli geri ister. Bu iki kademeli yapı, hem mağdurun korunmasını hem de görevlinin sorumluluğunu güvence altına alır.
Hükmün uygulanmasında sonuç, hatalı değer takdiri nedeniyle zarara uğrayan alacaklının tazminat hakkının doğmasıdır. Sorumluluğun doğması için değer biçmede gereken özenin gösterilmemiş olması, yani objektif özen ölçüsünün ihlali aranır. Yargıtay’ın kamu görevlilerinin işlemlerinden doğan Devlet sorumluluğuna ilişkin içtihadında, kusur ve illiyet bağı unsurları titizlikle değerlendirilir. Somut örnek: irat senedine konu bir taşınmaza, görevli memurun özensiz incelemesi sonucu gerçek değerinin iki katı değer biçilirse ve alacaklı bu değere güvenerek senedi devralıp zarara uğrarsa, alacaklı TMK Madde 905 uyarınca doğrudan Devletten tazminat isteyebilir; Devlet de ödediği tazminatı kusurlu memura rücu ederek tahsil eder.