TMK 936. Madde
(1) Senetlerin geri ödenmesi, çıkarma sırasında yapılan veya o sırada verilen yetkiye dayanarak aracı kurumun düzenleyeceği plâna göre gerçekleştirilir. Sırası gelen senedin karşılığı alacaklıya ödenmekle senedin hükmü kalmaz.
(2) Aksi kararlaştırılmadıkça tescilin terkini, ancak borçlunun tescilde belirtilen yükümlülüklerini tamamen yerine getirmiş ve senetlerin bütün kuponları ile birlikte geri verilmiş olmasına veya geri verilmemiş kuponlar varsa bunları karşılayacak miktarın hâkimin belirleyeceği yere tevdi edilmesine bağlıdır.
TMK 936. Madde Gerekçesi
Yürürlükteki Kanunun 850 nci maddesini karşılamaktadır. Maddeyle seri hâlinde çıkarılan senetlerin ödeme plânları ve bunların tapudan terkin edilebilme koşulları düzenlenmektedir. İkinci fıkrada geri verilmemişkuponlarıkarşılayacak miktarın hâkimin belirleyeceği yere tevdi edileceği açıklanmıştır.
Açıklama
TMK Madde 936, seri hâlinde çıkarılan rehinli senetlerin geri ödeme planını ve bu senetlere ilişkin tapu kaydının terkin koşullarını düzenler. Birinci fıkraya göre senetlerin geri ödenmesi, çıkarma sırasında yapılan veya o sırada verilen yetkiye dayanarak aracı kurumun düzenleyeceği plana göre gerçekleştirilir; sırası gelen senedin karşılığı alacaklıya ödenmekle senedin hükmü kalmaz. İkinci fıkra ise aksi kararlaştırılmadıkça tescilin terkininin, borçlunun tescilde belirtilen yükümlülüklerini tamamen yerine getirmiş ve senetlerin bütün kuponlarıyla birlikte geri verilmiş olmasına veya geri verilmemiş kuponlar varsa bunları karşılayacak miktarın hâkimin belirleyeceği yere tevdi edilmesine bağlı olduğunu öngörür. Hüküm, TMK 937’deki denetleme ve 938’deki özgüleme kurallarıyla birlikte, taşınmaz rehnine dayalı seri senet sisteminin itfa ve sona erme aşamasını düzenler.
Uygulamada ödeme planı, seri ihracın belkemiğini oluşturur. Senetler çıkarılırken belirlenen veya o sırada verilen yetkiye dayanarak aracı kurum bir geri ödeme planı düzenler; bu plana göre vadesi gelen senetler sırayla ödenir ve sırası gelip karşılığı ödenen senet hükmünü yitirir, yani artık bir alacak hakkı doğurmaz. İkinci fıkradaki terkin koşulu ise rehnin tapudan silinmesini sıkı şartlara bağlar. Borçlunun yalnızca anaparayı değil, tescilde gösterilen tüm yükümlülüklerini tam olarak yerine getirmesi ve senetlerin tüm kuponlarıyla birlikte iade edilmesi gerekir. Bazı kuponlar geri verilmemişse, bunların karşılığını oluşturacak tutarın hâkimin belirleyeceği bir yere tevdi edilmesi şart koşulur. Böylece henüz ödenmemiş kupon alacaklılarının hakları, terkin sonrasında da güvence altında kalır ve rehin kaydı silinse bile bu alacaklılar mağdur edilmez.
Hukukî sonuç olarak, ödeme planına uygun ödenen senetler itfa edilir ve tüm koşullar sağlandığında tapudaki rehin kaydı terkin edilerek taşınmaz yükten kurtulur. Geri verilmemiş kuponlar için tevdi edilen tutar, bu kupon alacaklılarının talepleri için karşılık oluşturur. Bu mekanizma, hem borçlunun taşınmazını yükten kurtarma hakkını hem de senet ve kupon sahiplerinin alacak güvenliğini dengeler. Somut bir örnekle: bir kuruluş, taşınmaz rehnine dayanarak yıllık kuponlu seri senetler çıkarmışsa, aracı kurumun planına göre senetler vadelerinde ödenir; borçlu tüm senet ve kuponları geri getirip yükümlülüklerini tamamladığında tapudaki rehin terkin edilir. Ancak birkaç kupon hâlâ üçüncü kişilerin elinde dolaşıyorsa, borçlu bu kuponların değerini hâkimin gösterdiği yere yatırmadıkça terkin yapılamaz. Mülga olmayan bu hüküm, TMK Madde 936 ile seri senedin düzenli itfasını ve adil terkinini güvence altına alır.