TMK 938. Madde
(1) Rehinli taşınmazlar yerine elde edilen paralar, ilk kur’a çekiminde belli olacak senetlerin ödenmesinde kullanılır.
TMK 938. Madde Gerekçesi
Yürürlükteki Kanunun 852 nci maddesini karşılamaktadır. 173 Maddeyle rehinli taşınmaz yerine elde edilecek paraların hangi senetlerin ödenmesinde kullanılacağına ilişkin bir düzenleme yapılmaktadır.
Açıklama
TMK Madde 938, seri hâlinde çıkarılan rehinli senetlerin geri ödenmesinde, rehinli taşınmazlar yerine elde edilen paraların hangi senetlere özgüleneceğini düzenler. Hükme göre, rehinli taşınmazlar yerine elde edilen paralar, ilk kur’a çekiminde belli olacak senetlerin ödenmesinde kullanılır. Bu madde, taşınmaz rehniyle güvence altına alınmış seri senetlerin (rehinli tahvil ve benzeri ihraçların) itfa sürecine ilişkin teknik bir kuraldır ve TMK 930 ve devamı maddelerindeki rehinli tahviller ile seri senet düzenlemelerinin tamamlayıcısıdır. Düzenleme, taşınmazın elden çıkması veya kamulaştırma gibi sebeplerle güvence konusu yerine paranın geçtiği hâllerde, bu paranın rastgele değil, önceden belirlenmiş bir yönteme (kur’a) göre senet sahiplerine dağıtılmasını sağlar. Böylece çok sayıda alacaklının bulunduğu seri ihraçlarda dağıtımın adil ve öngörülebilir olması amaçlanır.
Uygulamada bu hüküm, seri hâlinde çıkarılan senetlerin kendine özgü ödeme mekanizmasıyla bağlantılı işler. Seri senetlerde genellikle her yıl belli sayıda senet kur’a ile belirlenip ödenir (TMK 936-937). Rehin konusu taşınmaz, ipotekli borç senedi veya benzeri bir yapıyla bu senetlere güvence oluşturur; taşınmaz satılır, kamulaştırılır ya da başka bir biçimde paraya dönüşürse, elde edilen bedel doğrudan herhangi bir senede değil, ilk kur’a çekiminde ödenmesi gereken sırası gelmiş senetlere özgülenir. Bu, ikame (yerine geçme) ilkesinin bir görünümüdür: güvence konusu maddî varlık paraya dönüştüğünde, para da aynı güvence düzenine tâbi olur. Böylece senet sahipleri arasında öncelik sırası korunur ve sırası gelmemiş senet sahipleri, henüz vadesi gelmeden ödeme talep edemez.
Hukukî sonuç olarak, taşınmaz yerine geçen para, kur’a sırasına göre ödeme bekleyen senetlere tahsis edilir ve bu senetlerin karşılığı ödendikçe senetlerin hükmü kalmaz, ilgili senetler itfa edilmiş sayılır. Bu mekanizma, seri ihraçlarda alacaklılar arasındaki eşitliği ve ödeme planının bütünlüğünü güvence altına alır. Somut bir örnekle: bir kuruluşun taşınmaz rehnine dayanarak çıkardığı bin adet seri senetten, rehinli taşınmazın kamulaştırılması sonucu önemli bir bedel elde edilirse, bu bedel rastgele senet sahiplerine değil, o yılın ilk kur’a çekiminde ödenmesi belirlenen senetlere dağıtılır; kur’ada çıkan senetlerin sahipleri alacaklarını alır, sıraları gelmeyenler beklemeye devam eder. Mülga olmayan bu hüküm, modern menkul kıymet ihraçlarında pek sık uygulanmasa da, taşınmaz teminatlı seri senet sisteminin iç tutarlılığını koruyan bir köşe taşı niteliğindedir ve TMK Madde 938 bu özgüleme kuralını açıkça belirler.