TMK 948. Madde
(1) Aynı taşınır üzerinde birden çok rehin hakkı bulunduğu takdirde, alacaklılara rehin haklarının sırasına göre ödeme yapılır.
(2) Rehin hakkının sırası kuruluş tarihine göre belirlenir.
TMK 948. Madde Gerekçesi
Yürürlükteki Kanunun 862 inci maddesini karşılamaktadır. Kaynak Kanunun 893 üncümaddesine uygun olarak maddeye rehin hakkının sırasınıbelirleyen bir ikinci fıkra eklenmiştir. Maddeyle, aynıtaşınır üzerinde birden fazla rehni varsa, satışparasının rehin sıralarına göre paylaştırılacağı ve rehin sıralarının da rehnin kuruluştarihlerine göre tesbit olunacağıdüzenlenmiştir. Taşınır rehninde sabit derece, saklıderece, boşderece gibi kavramlara yer verilmemektedir.
Açıklama
TMK Madde 948, aynı taşınır üzerinde birden çok rehin hakkı bulunması halinde alacaklıların satış bedelinden hangi öncelik sırasına göre tatmin edileceğini düzenlemektedir. Taşınır rehninin kapsamını belirleyen TMK m.947 ve mülkiyetin geçememesini düzenleyen TMK m.949 ile aynı sistematik içinde yer alan hüküm, bir eşyanın birden fazla alacağı teminat altına alabildiği durumlarda alacaklılar arasındaki çatışmayı çözer. Taşınır rehninde, taşınmaz rehninden farklı olarak sabit derece, saklı derece veya boş derece gibi kavramlar benimsenmemiş; bunun yerine kuruluş tarihine dayanan basit ve kronolojik bir sıra sistemi tercih edilmiştir. Bu tercih, taşınır rehninin teslime ve fiili duruma bağlı yapısıyla uyumludur.
Maddenin işleyişinde birinci fıkra, temel kuralı koyar: aynı taşınır üzerinde birden çok rehin varsa, eşyanın paraya çevrilmesiyle elde edilen bedel, rehin haklarının sırasına göre alacaklılara dağıtılır. Önce gelen sıradaki alacaklı alacağını tam olarak tahsil etmedikçe, sonraki sıradaki alacaklıya ödeme yapılmaz; arta kalan bedel bir sonraki sıraya aktarılır. İkinci fıkra, sıranın nasıl belirleneceğini açıklığa kavuşturur: rehin hakkının sırası, rehnin kuruluş tarihine göre tayin edilir. Önce kurulan rehin önce gelir; bu da art rehni düzenleyen TMK m.958 ile uyum içinde, sonraki rehin alacaklısının önceki alacaklının hakkına tabi konumda bulunmasını sağlar. Böylece teminatın değeri ve öncelik ilişkileri kuruluş anına bağlanarak belirginleşir.
Bu düzenlemenin sonucu, paraya çevirme aşamasında satış bedelinin önce birinci sıra alacaklısına, sonra sırasıyla diğerlerine dağıtılması; bedel yetmediğinde sonraki sıra alacaklılarının kısmen veya tamamen karşılıksız kalmasıdır. Bu nedenle sonraki sırada rehin alan alacaklı, eşyanın değeri ile önceki rehinlerin tutarını değerlendirmek durumundadır. Yargıtay’ın ilgili Hukuk Dairesi, taşınır rehninde sıranın kuruluş tarihine göre belirlendiğini ve satış bedelinin bu sıraya göre paylaştırılacağını kabul etmektedir. Somut örnek olarak, bir makine önce A bankasına, sonra B bankasına rehnedilmişse, makinenin satışından elde edilen bedelden önce A bankasının alacağı tam karşılanır, ancak bundan sonra artan kısım B bankasına ödenir.