TMK 990. Madde
(1) Zilyet, iradesi dışında elinden çıkmış olsa bile, para ve hamile yazılı senetleri iyiniyetle edinmiş olan kimseye karşı taşınır davası açamaz.
TMK 990. Madde Gerekçesi
Yürürlükteki Kanunun 903 üncümaddesini karşılamaktadır. Hüküm değişikliği yoktur.
Açıklama
TMK Madde 990, para ve hamile yazılı senetlerin iyiniyetle edinilmesi hâlinde, bunların asıl zilyedin iradesi dışında elinden çıkmış olsa bile geri istenemeyeceğini düzenler. Hüküm, çalınan veya kaybolan taşınırlarda beş yıllık taşınır davası hakkı tanıyan 989. maddenin istisnasını oluşturur; orada iradesi dışında malı elinden çıkan zilyede tanınan dava olanağı, para ve hamiline senetlerde tamamen ortadan kalkar. Bu istisnanın gerekçesi, paranın ve hamile yazılı kıymetli evrakın tedavül kabiliyetini ve ekonomik dolaşımın güvenliğini korumaktır. Hüküm bu yönüyle 988. maddedeki emin sıfatıyla zilyetten edinme korumasını da aşan, mutlak nitelikte bir iyiniyet koruması getirir ve kıymetli evraka ilişkin ticaret hukuku düzenlemeleriyle uyum içindedir.
Uygulamada madde, bir kişinin parası veya hamile yazılı senedi çalınsa, kaybolsa ya da başka bir şekilde rızası dışında elinden çıksa bile, bunları iyiniyetle edinen üçüncü kişiye karşı taşınır davası açamamasını sağlar. İyiniyetin varlığı TMK m.3 ölçütüne göre belirlenir; edinen kişinin malın hukuka aykırı yolla elden çıktığını bilmemesi ve bilmesinin de beklenmemesi yeterlidir. Para söz konusu olduğunda banknotların ferden belirlenememesi ve serbestçe el değiştirmesi, hamile yazılı senetlerde ise hakkın senede bağlı olarak teslimle devredilmesi, bu mutlak korumanın temelini oluşturur. Böylece günlük ekonomik hayatın akışı, kaynağı sorgulanmayan ödeme ve değer araçlarıyla güvenle sürdürülebilir; aksi hâlde her ödeme alanın paranın geçmişini araştırmak zorunda kalması, ticari hayatı işlemez hâle getirirdi.
Bu hükmün pratik sonucu, parasını veya hamile senedini kaybeden ya da çaldıran kişinin, bunu iyiniyetle edineni izleyerek geri alamaması, yalnızca haksız fiil veya sebepsiz zenginleşme hükümlerine dayanarak hırsızdan veya kaybettiren kişiden talepte bulunabilmesidir. Yargıtay’ın ilgili hukuk dairesi, hamiline yazılı kıymetli evrak ile nakit paranın iyiniyetli üçüncü kişinin elinde korunacağını, bunlara karşı istihkak benzeri iade talebinin kabul edilemeyeceğini benimsemektedir. Somut örnekle, cüzdanı çalınan kişi, çalınan banknotların başka birinde dolaşıma girmesi hâlinde TMK Madde 990 gereği bu parayı iyiniyetli edinenden isteyemez; hukuki başvurusu yalnızca hırsıza yöneliktir.