TMK 989. Madde
(1) Taşınırı çalınan, kaybolan ya da iradesi dışında başka herhangi bir şekilde elinden çıkan zilyet, o şeyi elinde bulunduran herkese karşı beş yıl içinde taşınır davası açabilir.
(2) Bu taşınır, açık artırmadan veya pazardan ya da benzeri eşya satanlardan iyiniyetle edinilmiş ise; iyiniyetli birinci ve sonraki edinenlere karşı taşınır davası, ancak ödenen bedelin geri verilmesi koşuluyla açılabilir.
(3) Diğer konularda iyiniyetli zilyedin haklarına ilişkin hükümler uygulanır.
TMK 989. Madde Gerekçesi
Yürürlükteki Kanunun 902 nci maddesini karşılamaktadır. Hüküm değişikliği yoktur. Ancak İsviçre Medenî Kanununun 934 üncümaddesine uygun olarak madde üçfıkra hâlinde düzenlenmiştir. İkinci fıkrada “tacirden” deyimi kaynak Kanunun 934 üncümaddesine uygun olarak metinden çıkarılmıştır.
Açıklama
TMK Madde 989, çalınan, kaybolan veya iradesi dışında bir biçimde elinden çıkan taşınırın zilyedine tanınan taşınır davasını ve bunun süresini düzenler. Hüküm, emin sıfatıyla zilyetten iyiniyetle edinmeyi koruyan 988. madde ile para ve hamile senetlere ilişkin mutlak korumayı getiren 990. madde arasında bir denge noktası oluşturur. Burada kanun, malını rızası dışında yitiren zilyedin menfaati ile iyiniyetli edinenin menfaatini tartar ve beş yıllık bir dava hakkı tanıyarak önceki zilyedi öne çıkarır. İyiniyetin ölçütü TMK m.3 hükmüne göre belirlenir; üçüncü fıkranın yollaması nedeniyle iyiniyetli zilyedin gider ve yararlanmaya ilişkin 993-994. madde hakları da bu çerçevede uygulanır.
Uygulamada birinci fıkra, taşınırı iradesi dışında elinden çıkan zilyedin, o şeyi elinde bulunduran herkese karşı beş yıl içinde taşınır davası açabilmesini sağlar; bu süre hak düşürücü niteliktedir. İkinci fıkra, ticari dolaşımı koruyan özel bir kural getirir: mal açık artırmadan, pazardan veya benzeri eşyayı satan yerlerden iyiniyetle edinilmişse, ilk ve sonraki iyiniyetli edinenlere karşı dava ancak ödenen bedelin geri verilmesi koşuluyla açılabilir. Böylece güvenilir ticaret kanallarından alışveriş yapan iyiniyetli kişi, ödediği bedeli geri almadan malı iade etmek zorunda bırakılmaz. Üçüncü fıkra ise diğer konularda iyiniyetli zilyedin haklarına ilişkin genel hükümlerin uygulanacağını belirterek, malı geri verecek edinenin yararlanma ve gider tazminatı bakımından 993 ve 994. madde korumalarından da yararlanmasını sağlar.
Bu hükmün pratik sonucu, malını çaldıran veya kaybeden kişinin beş yıllık süre içinde malı kimde bulursa ondan isteyebilmesi, ancak malı dürüst ticaret kanalından alan iyiniyetliye karşı bedel iadesi yükümlülüğüyle karşılaşmasıdır. Yargıtay’ın ilgili hukuk dairesi, çalınan eşyanın pazardan veya açık artırmadan iyiniyetle alınması hâlinde, gerçek malikin ödenen bedeli karşılamadan iade isteyemeyeceğini kabul etmektedir. Somut örnekle, çalınan tablosunu bir müzayede salonunda iyiniyetle satın alınmış olarak bulan malik, TMK Madde 989 gereği beş yıl içinde dava açabilir; fakat tabloyu ancak alıcının müzayedede ödediği bedeli geri vererek geri alabilir.