TTK 1327. Madde
(1) Bu Kanundaki ve diğer kanunlardaki özel hükümler saklı kalmak kaydıyla, 1326 ncı maddede yazılı süre, alacaklının, borçluya yönelik kişisel istem haklarına da uygulanır.
TTK 1327. Madde Gerekçesi
“Bu kanundaki” ibaresiyle, eşya ve yolcu taşıma ve çatma, kurtarma bölümlerinde öngörülen iki yıllık zamanaşımı süreleri ve müşterek avarya bölümünde öngörülen bir yıllık süre; “ilgili kanunlardaki” ibaresiyle ise deniz iş ve sosyal güvenlik mevzuatı ile amme alacaklarının tahsili mevzuatı gibi alanlarda kabul edilmiş özel hükümler saklı tutulmuştur. Dolayısıyla bu madde, tamamlayıcı bir hüküm niteliğindedir. Eğer mevzuatta özel bir hüküm yoksa, Tasarının 1326 ncı maddesinde öngörülen süre, alacaklının, borçluya yönelik şahsi talep haklarına da uygulanacaktır. 6762 sayılı Kanunun 1260 ıncı maddesinden mülhem olan bu hüküm çok daha ayrıntılı bir düzenlemeyi içermektedir.
TTK 1327. Madde Açıklaması
TTK Madde 1327, TTK’nın dördüncü kitabında düzenlenen deniz ticaret hukukunun gemi alacaklısı hakkına ilişkin hükümleri çerçevesinde zamanaşımı konusunu düzenlemektedir. Bu düzenleme, Türkiye’nin taraf olduğu 1976 tarihli Deniz Alacaklarından Doğan Sorumluluğun Sınırlandırılmasına İlişkin Uluslararası Sözleşme (LLMC 1976) ile uyumlu biçimde hazırlanmış olup sözleşme hükümleri iç hukukumuza doğrudan uyarlanmıştır. Gemi alacaklısı hakkı, tescil gerektirmeyen ve belirli deniz alacaklarından kaynaklanan, gemi üzerinde kanun gereği doğan özel nitelikte bir ayni güvence hakkıdır. Bu hak, alacaklılara ipotek alacaklılarına göre dahi öncelikli bir güvence sağlamakta; geminin el değiştirmesinden bağımsız olarak varlığını sürdürmekte ve uluslararası deniz ticaretinin finansmanında kritik bir işlev üstlenmektedir. Söz konusu hüküm, TTK m.1326 hükümleriyle birlikte değerlendirilmelidir.
Uygulamada TTK Madde 1327, gemi üzerindeki güvence haklarının kapsamı, öncelik sıralaması ve icra prosedürü açısından belirleyici sonuçlar doğurmaktadır. gemi ipoteği alacaklıları, gemi adamları, kurtarma şirketleri ve liman idareleri arasındaki uyuşmazlıklarda alacağın güvence altına alınması ve öncelik sırası bu madde hükmü çerçevesinde belirlenmektedir. Gemi alacaklısı hakkı tescile gerek olmaksızın doğmakta; ipotek alacaklılarına karşı dahi öncelik sağlamakta ve geminin el değiştirmesiyle sona ermemektedir. Bu özellik, özellikle uluslararası sefer yapan gemilerin Türk limanlarında hacze konu olması ya da zorunlu satışa çıkarılması hâllerinde uygulamacıların en kritik normatif dayanağını oluşturmaktadır. Alacaklının rehin hakkını kullanabilmesi için öngörülen süre içinde harekete geçmesi şart olup bu sürenin kaçırılması hakkın düşmesine yol açmaktadır.
TTK Madde 1327 kapsamındaki gemi alacaklısı haklarının öncelik sıralamasına ilişkin uyuşmazlıklar, özellikle zorunlu gemi satışlarında ve icra takiplerinde belirleyici hukuki sonuçlar doğurmaktadır. Kanun koyucunun gerekçesinde de belirtildiği üzere, “Dolayısıyla bu madde, tamamlayıcı bir hüküm niteliğindedir.” Bir yıllık zamanaşımı süresinin dolmasıyla birlikte hak düşmekte; bu süre mahkemelerce katı biçimde uygulanmaktadır. Gemi alacaklısı hakkının devri veya intikali de bu madde çerçevesinde ayrıca düzenlenmiştir. Yargıtay’ın deniz icra hukukuna ilişkin kararlarında gemi üzerindeki ipotek, kanuni rehin ve gemi alacaklısı haklarının yarışmasının nasıl çözümleneceği, TTK Madde 1327’nin öngördüğü öncelik sıralaması esas alınarak belirlenmekte; uluslararası bağlantılı uyuşmazlıklarda hangi hukukun uygulanacağı meselesi ise özellikle ayrı bir inceleme konusu oluşturmaktadır.