TTK 1445. Madde
(1) Sigortacı sözleşmenin süresi içinde, rizikonun gerçekleşmesi veya mevcut durumun ağırlaşması ihtimalini ya da sözleşmede riziko ağırlaşması olarak kabul edilebilecek olayların varlığını öğrendiği takdirde, bu tarihten itibaren bir ay içinde sözleşmeyi feshedebilir veya prim farkı isteyebilir. Farkın on gün içinde kabul edilmemesi hâlinde sözleşme feshedilmiş sayılır.
(2) Değişikliklerin yapılmasından önceki duruma dönüldüğü takdirde fesih hakkı kullanılamaz.
(3) Süresinde kullanılmayan fesih ve prim farkını isteme hakkı düşer.
(4) Rizikonun artmasına, sigortacının menfaati ile ilişkili bir husus, sigortacının sorumlu olduğu bir olay veya insanî bir görevin yerine getirilmesi ve hayat sigortalarında da sigortalının sağlık durumunda meydana gelen değişiklikler sebep olmuşsa, birinci ilâ üçüncü fıkra hükümleri uygulanmaz.
(5) Rizikonun gerçekleşmesinden sonra sigorta ettirenin ihmali belirlendiği ve değişikliklere ilişkin beyan yükümlülüğünün ihlal edildiği saptandığı takdirde, söz konusu ihlal tazminat miktarına veya bedele ya da rizikonun gerçekleşmesine etki edebilecek nitelikte ise, ihmalin derecesine göre, tazminattan veya bedelden indirim yapılır. Sigorta ettirenin kastı hâlinde ise meydana gelen değişiklik ile gerçekleşen riziko arasında bağlantı varsa, sigortacı sözleşmeyi feshedebilir; bu durumda sigorta tazminatı veya bedeli ödenmez. Bağlantı yoksa, sigortacı ödenen primle ödenmesi gereken prim arasındaki oranı dikkate alarak sigorta tazminatını veya bedelini öder.
(6) Sigortacı, rizikonun gerçekleşmesinden önce, sigorta ettirenin beyan yükümlülüğünü kasıtlı olarak ihlal ettiğini öğrenince, birinci fıkraya göre sözleşmeyi feshetse bile, değişikliğin meydana geldiği sigorta dönemine ait prime hak kazanır.
(7) Sigortacıya tanınan feshin bildirim süresi veya feshin hüküm ifade etmesi için verilen süre içinde, yapılan değişiklikle bağlantılı olarak rizikonun gerçekleşmesi hâlinde, sigorta tazminatı veya bedeli ödenen primle ödenmesi gereken prim arasındaki oran dikkate alınarak hesaplanır.
TTK 1445. Madde Gerekçesi
Sözleşmenin devamı sırasındaki bildirim yükümlülüğünün ihlali, sözleşmenin yapılması sırasındaki beyan yükümlülüğünün ihlalinde olduğu gibi illiyet ve kusur unsurları da dikkate alınmak suretiyle hüküm altına alınmıştır.
Açıklama
TTK Madde 1445, sigorta sözleşmesinin kurulmasından sonra ortaya çıkan risk artışı ve değişen koşullarda sigortacının koruma mekanizmalarını belirler. Madde, genel sigorta hukuku ilkelerine dayalı olarak, sözleşme devamı sırasında sigorta ettiren tarafından yapılması gereken beyan yükümlülüğüne ilişkin ihlalleri düzenler. Türk Borçlar Kanunu’ndaki kusur ve illiyet ilkelerine paralel şekilde, TTK Madde 1445, sigortacıya fesih veya prim farkı talep etme imkanı sunmaktadır. Bu hüküm, sigorta sözleşmesindeki mütekabiliyet ilkesini koruyarak, sigortacının risk değerlendirmesini yeniden yapma hakkını säklatır. Somut risk değişiklikleri haricinde, sigortacının sorumluluğundan doğan veya insani görevle bağlantılı olaylarda bu korumaların uygulanmayacağı açıkça belirtilmiştir.
Uygulamada, sigorta ettiren risk ağırlaşması hakkında derhal bildirim yapmalıdır. Sigortacı, bu bildirimi öğrendiği tarihten itibaren otuz gün içinde sözleşmeyi feshetmeli veya prim farkı talebini iletmelidir. Sigorta ettiren prim farkını on gün içinde kabul etmezse sözleşme kendiliğinden feshedilmiş sayılır. Örneğin, ev sigortasında sigortalı malın değeri önemli ölçüde artarsa veya yangın riskinin yükseldiğine dair durumlar ortaya çıkarsa, bu değişiklikler derhal sigortacıya bildirilmelidir.
Risk gerçekleştikten sonra sigorta ettirinin kasti ihlali tespit edilirse, TTK Madde 1445 kapsamında ciddi yaptırımlar uygulanır. Kusuri ihlallerde tazminattan indirim yapılırken, kasti ihlallerde illiyet bağlantısı varsa tazminat ödenmez. Yargıtay kararlarında, sigorta ettirinin kasıtlı gizlemesi durumunda sözleşmenin fesh edileceği ve tazminat hakkının kaybolacağı tutarlı şekilde kabul edilmektedir. Bu çerçevede, beyan yükümlülüğünün ihlali ciddi hukuki sonuçlar doğurmaktadır.